Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

53

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

WSPOMNIENIE ZSRR

Wszyscy mają jakieś wspomnienia związane z minioną epoką. Symbole PRL-u

tkwią nam gdzieś w głowach, niektórzy z ironią, inni z pogardą, a jeszcze inni z

sentymentem wymieniają: rowery Wigry, Pelikan, Jubilat,.Ukraina, telewizory

Neptun i Jowisz, kartki na mięso, ocet w sklepach, kolejki, lody włoskie i Pingwin na

patyku... Przykłady można mnożyć i mnożyć. A co wspominają nasi rówieśnicy zza

wschodniej granicy? Ci urodzeni w ZSRR? Oto notatki z dyskusji, którą kiedyś

rozpocząłem:

– Co jest dla was symbolami tej epoki?

– Jura Gagarin.

– Sierp i młot – mołot, sierp – nasz sowiecki herb.

– Pionierzy.

– Oleg Popow.

– Amajak Akopjan.

– Odznaka „październik”.

– Rower Szkolnik, obóz pionierski Artek.

– Program poranny w radio „Pionierska zorka”, w telewizji program „Poranna

poczta”, a gazeta „Pionierska prawda”.

– Demonstracje pierwszomajowe i 7 listopada.

– Kolejki za kiełbasą, deficyt.

– Automaty z wodą gazowaną po 1 kopiejce.

– Perfumy „Czerwona Moskwa”, a jeszcze polskie „Być może”.

– Parady zwycięstwa na Placu Czerwonym.

– Olimpiada w Moskwie.

– Jakie wspomnienia z dzieciństwa?

54

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

– Lody „Płombir”, z mleka je robili,

– Pochody dwa razy w roku, z mama i tatą, nam dawali chorągiewki w ręce... a

jeszcze tata brał na plecy...

– A jaki świąteczny nastrój zawsze był!

– A bilety w autobusie samemu się odrywało, jakie przyjemne zajęcie było, stać

do takiej kasy...

– Lemoniada „sitro”, napój czekoladowy „Died Moroz”, obuwie damskie.

– Smak produktów.

– Pamiętam, jak z mamą za serwisem do kawy staliśmy dobę w kolejce.

– „Eskimo” za 20 kopiejek.

– Podbój kosmosu, takie przekonanie było, że jeszcze chwila i na Marsie nasze

jabłonki będą kwitnąć.

– Duma ze swojej wielkiej ojczyzny ZSRR.

– Mundurki szkolne wszyscy nosili jednakowe i nikt nikomu niczego nie

zazdrościł.

– Pierwsze RIFLE kupione po znajomości za 200 rubli.

– Tato jeździł w delegacje do Moskwy i przywoził nam ze stolicy różne

wspaniałości i smakołyki!

– Ja pamiętam, jak do naszego sklepu przywozili co rano bułki i chleb. I ten

zapach!

– Żadnych komputerów, telefonów, internetu, a zawsze było czym się zająć

– Wsiadałem na rower Ural i cały dzień mnie nie było. A spróbuj teraz oderwać

swoje dzieci od komputera.

– A wyście klucz od mieszkania też pod wycieraczką zostawiali?

– Aha! A najdziwniejsze, że każdy o tym wiedział i bo każdy tak robił i nic się

nie stało nigdy.

– Chustki pionierskie, czerwone, do tej pory mam jeszcze w domu

– I spokojnie jako dzieci sami autobusami jeździliśmy, nawet na drugi koniec

55

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

miasta. Do babci czy do kina. I nic nikomu nigdy nie groziło

– Nasi rodzice budowali komunizm i byli z tego dumni...a my dzieci

pierestrojki.

– Pijało się z puszek 0,33, „aurora”, „black dack” i wino z plastykowych

butelek, i jeszcze spirytus „royal”.

– Nie, to było później... na ulicy pijało się potwain 777.

– Pełno pomników Lenina, pod nimi do pionierów uroczyście przyjmowano.

– No, ja płakałem krokodylimi łzami, jak mnie chcieli wyrzucić z pionierów.

Zaledwie 2 tygodnie po przyjęciu, to był odległy 1986 rok.

– Czy chcielibyście, żeby wróciło coś z tamtych czasów i co?

– Znieść wszystkie granice między krajami WNP?

– Nic.

– Umieć i móc tak cieszyć się świętami.

– Smak produktów.

– Darmowe wykształcenie i dostępność mieszkań.

– A muzyka tamtych czasów?

– Zespoły Kino, Nautilius, Modern Talking, no i Anna German,

– DDT, Akwarium.

– Biały telewizor na nóżkach, a w nim Sofija Rotaru!

– Pierwszy hit „Płacze dziewczyna w automacie”.

– Pugaczowa, Walery Leontiew...

– Michael Jackson oczywiście!

Sowieckie Kino?

I tu materiał nie na osobny artykuł, a nawet na książkę...

56

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Seks w ZSRR?

Pamiętamy wszyscy słynne frazy filmowe SEXA U NAS NET.

57

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

KOMPLEKSY?

W przeświadczeniu przeciętnego Polaka wszystko, co „na wschód” od nas, to

coś gorszego, mniej cywilizowanego, brud, smród, ubóstwo, prymitywizm, kraje

rządzone przez mafię i gangsterów, gdzie strach pojechać samochodem, zmrużyć

choć na chwilę oko w pociągu itp. U wielu osób funkcjonuje taki stereotyp

Ukraińców, Białorusinów, Rosjan, a już o pozostałych nacjach nie wspomnę (o ile

ktoś w ogóle posiada jakiekolwiek pojęcie o żyjących tam innych narodach). Krótko

podsumowując, mówimy i myślimy o nich dokładnie to samo, co wielu mieszkańców

Zachodu o Polakach. Sam pracując kiedyś w Niemczech i Anglii, słyszałem pytania i

uwagi stawiane zresztą bez żadnej złośliwości, po prostu wynikające z ich

świadomości, np. „czy Polacy znają zastawę stołową” lub na widok grubych kromek

czarnego razowego chleba „o, to typowo polskie”. „Typowo polskie” było również

picie z blaszanego kubka, a nasze typowe cechy narodowe to złodziejstwo i

pijaństwo. Dokładnie te same stereotypy przelewamy na naszych wschodnich

sąsiadów. Ktoś przecież musi być od nas gorszy. Szlag trafia przeciętnego czytelnika

lub słuchacza, gdy opowiadam, jak tam żyje wielu ludzi. O tym, jakie samochody

jeżdżą (i to za gotówkę kupowane, bo system kredytowy nie jest tam zbyt korzystny),

jak odpoczywa się na Krymie, w Karpatach, nad Morzem Czarnym czy Azowskim. O

tym, że lokale są zawsze pełne ludzi, jak wykańcza się mieszkania, domy, jaki sprzęt

AGD funkcjonuje w wielu gospodarstwach domowych, jak ubierają się ludzie i za

jakie kwoty itd. „Złodzieje, gangsterzy, mafiozi”– podsumowują bardzo często, z

trudem ukrywając złość i skoki ciśnienia. Moich sprostowań i wyjaśnień – że biznes

robi się tam bardzo przyjemnie i łatwo, nie ma problemów z płatnościami, płacą na

czas i uczciwie, często z góry, w przeciwieństwie do Polaków, którzy kombinują

tylko, jak zarobić jeden na drugim, nie zapłacić faktury... – nikt nie słucha lub

traktuje mnie, najłagodniej mówiąc, jak debila lub agenta służb specjalnych

58

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

sowieckich.

Ukraina to oczywiście kraj wielu kontrastów i bardzo zróżnicowany. Zachód –

Lwów, Tarnopol, Karpaty (pomijając wszystkie uwarunkowania i przyczyny

historyczne ) to tereny, gdzie nie ma wielkiego przemysłu (dawnego

postsowieckiego), więc dzisiaj są tu wielkie problemy z pracą i jakimkolwiek

zatrudnieniem, co ma też wpływ na obowiązujące wynagrodzenia. To stąd głównie

rekrutują się gastarbeiterzy pracujący w Polsce. To całkiem niedaleko, duże

podobieństwo języka, a także (co nie wszystkim oczywiście miło słyszeć) mentalność

zbliżona do polskiej, co pozwala im w miarę łatwo funkcjonować w naszym pięknym

i bogatym, mlekiem i miodem płynącym kraju, gdzie ludzie są dobrzy, uczciwi,

tolerancyjni i wrażliwi na ludzka krzywdę.

Są tacy, co zakotwiczyli się tu na dobre. Mają stałą pracę od lat. Przyjaciół,

pomoc, referencje. Z zarobionych pieniędzy często utrzymują całe rodziny na

Ukrainie, gdzie np. mąż niepracujący i nadużywający trunków i dzieci w wieku

szkolnym. Niektórzy dorobili się naprawdę i inwestują, kupują mieszkania,

remontują domy. Wielu przyjeżdża po raz pierwszy i marzy o zarobku, wydaje im

się, że to zachód na zasadzie „wszędzie dobrze, gdzie nas nie ma”. Często płacą

niemałe pieniądze pośrednikom za pracę, wizy, zaproszenia. Stoją w kilometrowych

kolejkach pod polskimi konsulatami.

Pracują w różnych zawodach. Budowy, rolnictwo, ogrodnictwo, kobiety

sprzątają, zajmują się dziećmi. Wielu przeżywa to, co i polscy pracownicy. Wypłaty

nie będzie albo nie tyle, na ile się umawialiśmy. Przykładem polskiej uczciwości i

skrupulatności jest niejaki pan M. prowadzący gospodarstwo ogrodnicze. Często

zatrudnia przy kwiatkach czy choinkach; bywa, że pojawia się jakaś pilna praca i

wtedy wydzwania w poszukiwaniu pomocy. Ostatnio właśnie potrzebny był ktoś na

już!!! M. wręcz panikował! Pilne! Szczęśliwy Wołodia jechał dłuuuugo komunikacją

miejską na peryferie Wrocławia, żeby dorobić dodatkowo, bo to wiadomo każdy

grosz się liczy, a tu pojawiła się fucha. Szybko zrobił co mu kazano, a gospodarz

59

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

sięgnął do portfela, żeby się uczciwie rozliczyć. Bez kalkulatora udało mu się

obliczyć należność:

– Za godzinę płacę 10 złotych, ty zdążyłeś wszystko zrobić w 45 minut, więc

proszę, tu twoje 7,50, a jak coś jeszcze będzie do zrobienia, to zadzwonię.

I Wołodia wyruszył w długą podróż powrotną na drugi koniec miasta,

roztrząsając po drodze, a potem jeszcze wieczorem z przyjaciółmi, jaki tu w Polsce

jednak jest porządek i kultura.

Tania z kolei przyjechała szukać zarobku wraz ze swoim przyjacielem ze

Lwowa. Pośrednikowi zapłacili za wszystko ponad 1000 dolarów. Trafiła do

przyjaciółki już ustawionej we Wrocławiu i poszukiwała jakiegoś zajęcia. W mieście

się nie udało. Ktoś gdzieś pomógł i trafili oboje do gospodarstwa rolnego przy

granicy czeskiej. Karmią bydło i świnki, doją krowy, 50 złotych dziennie, miska i

nocleg. Może to nie najgorsza praca dla zawodowej pielęgniarki, ale czy zdążą

odrobić to, co zapłacili, skoro wiza pracownicza obowiązuje tylko 6 miesięcy?

Znałem i obserwowałem pewną rodzinę huculską, która też przyjechała dorabiać

się we Wrocławiu. Dwie siostry z mężami. Huculi to górale karpaccy i podobnie jak

nasi, często bohaterowie anegdot i ciekawych historyjek. Żeby zaoszczędzić

mieszkali wszyscy – 4 dorosłe osoby – w pokoiku w jednej z podwrocławskich

wiosek. Szwagrowie zaczepili się w firmach budowlanych. Starszy, niezły fachowiec

zarabiał na czysto 15 złotych. Drugi mniej doświadczony, ale za to początkowo

bardzo robotny i zaangażowany – 12. Pracować chciał koniecznie 10 godzin

dziennie, no bo inaczej to on nic przecież nie zarobi. Szef go jednak docenił, liczył

jemu po jakimś czasie pełną dniówkę, czyli 120 bez względu na to, czy odrobił te

godziny, czy nie. Do dobrobytu przyzwyczaił się szybko, zaczęło się gderanie i

pretensje, że on nie ma z czego żyć za takie pieniądze. Wyjeżdżając do domu,

przypadkowo zabrał ze sobą trochę drogich firmowych elektronarzędzi. Żony

60

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

natomiast sprzątały. Sądząc po wyglądzie niektórych chat huculskich, nie wychodziło

im to raczej zbyt dobrze i dołączając do tego ich pazerność, gospodynie w okolicy

przestały korzystać z ich pomocy. W tym sezonie Hucułów już u nas nie ma. Z

czegoś jednak biorą się te ludowe opowieści.

Dziewczyny, które sprzątają, to zupełnie inna historia. Często pracują u dam,

które całkiem niedawno szorowały toalety i podłogi, tylko trochę dalej na zachód.

Zarabiają nieźle. Na zasadzie: „ja dobra pani, zawsze coś dołożę, dam prezent, jakiś

ciuch czy coś dla dziecka, nakarmię”. W jakiś sposób są zaprzyjaźnione z

pracodawcami. Znają ich wady, zalety, upodobania, gusta. No i sekrety! Wiedzą, że

sławna modelka została wyrolowana przez swojego fotografa z dobrego kontraktu w

Paryżu, że facet jednej z nich ma kupę kasy i trzy byłe żony a sześcioro dzieci

kosztuje go olbrzymie alimenty, że któryś z szefów właśnie wczoraj przepuścił 100

tysięcy w kasynie, za co siedział w więzieniu jeden ze znanych lokalnych

biznesmenów i takie tam różne smaczki. U takiej elity pracuje Magda. Od 15 lat jest

w Polsce, początkowo jej praca polegała na opiece nad dziećmi i prowadzeniu domu

bogatego przedsiębiorcy. Potem dzieci robiły się coraz starsze, więc i obowiązków

ubywało, dochody zaczęły spadać, ale znalazła bez problemu zajęcie u innych ludzi z

tego kręgu. Sprząta, prasuje, czasami gotuje. W tej chwili i klienci już nie tacy, jak

byli. Jeszcze trochę i kończy z tą robotą. Ile można myć toalety? Dziewczyna

wykształcona, niegłupia życiowo. Dorobiła się. Kupiła i wyremontowała mieszkanie

w centrum Lwowa. Teraz je wynajmuje. Został jej tylko remont w mieszkaniu mamy

i zacznie rozkręcać jakiś swój biznes. Nieważne już są dochody. Szkoda zdrowia i

nerwów. I dosyć już poniżeń, bo polski dorobkiewicz też potrafi zaleźć za skórę.

Mieszka w mieszkaniu służbowym należącym do ludzi, u których od początku

pracowała. Wraz z nią kilka innych dziewczyn. Z wiosek z okolic Lwowa,

Tarnopola. Te tak dobrze nie trafiły, ale radzą sobie. Wszystkie mają klientów, są

zadowolone. Zarabiają pieniądze. I u każdej podobna sytuacja. W ich okolicach

61

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

żadnej pracy. Mąż pijak niekalający się pracą lub pracujący tylko na siebie. Dzieci,

które trzeba wychować, wykarmić, ubrać, wykształcić, a nauka na Ukrainie w tej

chwili jest bardzo droga. Wychodzą z domu skoro świt, wracają wieczorami.

Zmęczone, zestresowane, padają. Pracodawca potrafi dokuczyć, a i z czystością

lokali też bywa różnie. Trzeba się naprawdę narobić, odgruzować, żeby był efekt.

Dniówka, minimum 150 złotych, wszystko wynagradza. Oszczędzają na wszystkim,

to co potrzebne na siebie i do domu kupują przeważnie na Dworcu Świebodzkim w

niedzielę. Tak się już i u nich utarło, że na bazarze niby najtaniej. Wyjeżdżając do

domu, chociażby na święta, potrafią zabrać ze sobą i 15 (słownie piętnaście) toreb

zakupów. Takie ponoć różnice w cenach, a i tam na wsi wszystko się przyda. Ale na

święta nabywają drogie prezenty. Przykładowo dziecku telefon komórkowy, którejś

tam generacji za 2 tysiące złotych. Proste, ale dobre dziewczyny.

Wyjątkiem tu jest Liuda. Muzyk z wykształcenia po konserwatorium. Śpiew

operowy i fortepian. Też sprząta, ale jej zdolności już zostały dostrzeżone.

Proponowano jej już nauczanie gry na fortepianie, ale ma problemy z językiem i

raczej nie dogada się z uczniami. Polska i Polacy jej się podobają. Pani, u której

sprząta, załatwiła jej zaproszenie, więc z kolejnym wjazdem nie będzie miała

problemu. W tej chwili pobyt się kończy, ale i tak musi pilnie wracać, bo mąż już się

domaga pieniędzy. Sam pracuje jako mechanik samochodowy, ale tylko na siebie.

Chciałaby bardzo pracować jako muzyk, może się to kiedyś uda. Do Polski

przynajmniej ma blisko. Jej mama sprząta we Włoszech i tam minimalnie płacą 900

euro, więc jeśli już sprzątać, to raczej w Italii. Tu opowiadała, jak sprzątała u kogoś, i

stał piękny fortepian, „aż mnie korciło, żeby zagrać!”. Czasami tylko wieczorami

śpiewa współlokatorkom narodowe pieśni ukraińskie.

Dziewczyny jeszcze nie zdają sobie do końca sprawy, ale już pomału zaczynają

zauważać, że ich praca też niedługo nie będzie nikomu potrzebna. Kryzys,

bezrobocie i zubożenie społeczeństwa spowodowały to, że do sprzątania jest w tej

chwili wiele chętnych Polek, studentki i rencistki, ale nie tylko, które podejmują się

62

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

tej samej pracy nawet za 40 procent tego, co biorą Ukrainki.

Kryzys ostatnich lat, bardzo dotkliwy na Ukrainie dla średnich przedsiębiorców,

i dość przyjazne dla nich przepisy w Polsce tyczące się rejestracji firm, głównie

spółek z o.o., spowodowały pojawianie się u nas biznesmenów zza Buga, chcących

prowadzić tu działalność gospodarczą. W końcu to jednak Unia Europejska. Głównie

z branży budowlanej, bo to silna gałąź gospodarki. Po zarejestrowaniu spółek,

przywiezieniu pracowników, sprzętu, wynajęciu lokali, jeśli już komuś udało się

znaleźć w miarę intratne zlecenie, zaczynały się schody. Zdziwienie brało zarówno

rodzimych inwestorów-zleceniodawców, jak i wykonawców. Nie chodzi tu o

technologie, jakość, terminy, zobowiązania, bo tu już właściwie żadnych różnic nie

ma. Stawki, ceny jednostkowe za wykonane zlecenie – ukraińskie są i były raczej

wyższe niż polskie (chodzi tu o stawki pomiędzy firmami, nie mylić z

wynagrodzeniami). Jednakże skoro już Ukraińcy zgodzili się pracować za tyle, to

chcieliby pieniądze otrzymywać. Na Ukrainie zaliczka nie jest niczym dziwnym.

Często bierze się z góry olbrzymią sumę i po jakimś czasie rozlicza koszty

materiałów, robocizny itp. Jeśli obie strony są zadowolone, powtarza się operację i

tak do zakończenia inwestycji. Każdy wie, że jeśli się nie płaci, to problem ma tylko

zamawiający, ponieważ nikt dla niego niczego nie wykona. W Polsce natomiast

normą jest kilkumiesięczny termin zapłaty, często przeciągany lub w ogóle

ignorowany, nie mówiąc już o zupełnym braku rozliczenia. Wykonawca właściwie

powinien sponsorować inwestora, a nie bardzo ma prawo się upomnieć o swoje, bo to

i tak nie przyniesie efektu.

W końcu zgodzili się na takie warunki.

Menadżerowie polscy w służbowych samochodach z kredytu, zadłużeni po

uszy, uważają, że biedny Ukrainiec powinien ich całować po rękach za to, że dają mu

zajęcie. Ukrainiec, jeżdżący Mitsubishi Pajero za gotówkę, dziwi się natomiast, że

Polak nie ma na zaliczkę nawet 5 czy 10 tysięcy, i to złotych polskich. Byłem

63

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

świadkiem rozmowy, gdy rodzimy biznesmen, dopłacając po 3 miesiącach

opóźnienia 2 tysiące złotych, uświadamiał Ukraińca, jakie to u nich zacofanie i że

może za 20 lat u nich budownictwo będzie tak wyglądało jak w Polsce, żeby się nie

martwił.

Znowu jeden z Ukraińców, prowadzący firmę budowlaną w Londynie,

współpracujący z krajanami, którym poszczęściło się mieć możliwość budowania w

Polsce, postanowił z nimi zrobić świetny biznes. Pozostała mu po jednej dużej

inwestycji na Wyspach masa niezużytych materiałów. Wszystko z górnej półki:

marmury, drogie płytki ceramiczne, kamień ciosany, mosiężne klamki, designerskie

krany, kabiny prysznicowe, nawet duże pralki przemysłowe, skórzane kanapy, okapy

kuchenne, 150 par drzwi drewnianych wraz z listwami – pełne komplety. Postanowili

przywieźć to do Polski, zmagazynować i potem wykorzystać przy jakiejś inwestycji.

Co się uda, to sprzedać, bo to naprawdę towar pierwsza klasa i ceny bardzo dobre.

Przyjechało tego chyba trzy TIR-y, zostało zmagazynowane w jednej z mieścin

niedaleko Wrocławia w hali, której właściciel prowadził m. in. hurtownię budowlaną,

więc piękna perspektywa – klient sam przyjdzie po to wszystko. Okazało się jednak,

że to, co podoba się bogatym Anglikom, niekoniecznie przypada do gustu naszym

rodakom, zwłaszcza tym budującym domy pod miastem. Mimo że ceny były

naprawdę bardzo atrakcyjne, sprzedawały się niewielkie ilości i to sporadycznie.

Kafelki miały odcień nie taki, krany nie dla nas, klamki nieładne, a drzwi to już w

ogóle model angielski, wymiar nie taki i żaden stolarz się nie podejmie ich montażu.

Nie da się. Inwestycja budowlana się przeciągała, więc towar leżał sobie spokojnie w

hali nikomu niepotrzebny. Aż którejś pięknej spokojnej nocy nagle zniknął z

magazynu. Co do jednej sztuki. Nikt nic nie widział, bo przynajmniej dwóch

załadowanych i wyjeżdżających Tir-ów nie da się na wsi zauważyć. I po co komu

tyle takiego marnego, niepraktycznego towaru? Policja prowadzi chyba jeszcze do

dzisiaj śledztwo, ale efektów brak. Lepiej chyba by było dla sprawców, aby odnalazła

ich policja, zanim zacznie poszukiwania właściciel. Gdyby taka sytuacja miała

64

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

miejsce na Ukrainie, a poszkodowanym był Polak, wtedy wszyscy by rozumieli,

przecież to dziki kraj, wiadomo, że ryzykował. Biznesmenów zaangażowanych w te

przedsięwzięcia już w Polsce nie ma. Wrócili do swojego zacofania i tam jakoś sobie

radzą.

65

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

CODZIENNE SYTUACJE

Ukraińcy i Rosjanie bardzo chętnie opowiadają o wszystkim, to bardzo otwarci

ludzie i sympatyczni rozmówcy. Zanotowałem niektóre opowieści tyczące się

codziennych zdarzeń. Opowiadali: urzędniczka państwowa o tym, jak postanowiła

odzyskać sprawność fizyczną, informatyk o szczegółach wykonywania swej pracy

zawodowej, instalator o przygodzie, jaka przytrafiła mu się w centrum miasta. Snuł

też wywody jeden intelektualista o obecnej sytuacji w kraju i kierownik placówki

bankowej o tym, jak spędzał urlop. A na koniec warianty zastosowania barszczu

ukraińskiego w stylach sztuki.

Siłownia, płaski brzuszek latem – cena.

Ja oczywiście staram się nie poddawać masowej histerii z powodu mody na

płaskie brzuszki i zgrabniutkie pupy, we mnie i tak jest tyle piękna, a siła mojej

osobowości i urok osobisty skutecznie odwrócą uwagę od możliwych jakichś

drobnych niedostatków. Ale przyszła wiosna, po wiośnie nastąpi lato ze swoimi

strojami kąpielowymi i niestety gołymi brzuchami, dlatego zebrałam się w sobie i

podjęłam decyzję zapisania się na siłownię. Interesująco brzmiała ich oferta

stworzona jakby specjalnie dla mnie: „Siłownia, wspaniałe ćwiczenia na wszystkie

partie mięśni z elementami stepowania. Polecamy każdej kobiecie dla zachowania

lub powrotu do wspaniałej sylwetki”. To bardzo dobrze, że te ćwiczenia opracowane

dla każdej kobiety, a nie dla jakichś Pudzianów. Ja co prawda jestem wysportowana,

w zeszłym roku przez trzy dni codziennie rano robiłam przysiady, a w domu też leżą

nawet gdzieś hantle. No od czegoś trzeba teraz zacząć, czegoś łatwiejszego. A potem,

jak już zacznę na tej siłowni, jak się wciągnę, to wiadomo, że będę jednym

wspaniałym kłębkiem pięknych mięśni.

66

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Nic nie zapowiadało katastrofy. W przestronnej sali treningowej kobiety

różnych sylwetek, podobne do nagrobków dla krasnoludków step-platformy,

rytmiczna muzyczka, no trenerki jeszcze nie ma. Przypomniawszy sobie, że przed

treningiem sportowcy się rozgrzewają, z odpowiednim wyrazem twarzy wykonuję

kilka podskoków, przysiadów. Pokręciłam głową we wszystkie strony, pokazałam

wszystkim, że jest tu fanka fitnessu, która wie co i jak. No gdzie ten trener?! Ja

przestaję coś tu rozumieć!

Pojawia się trenerka, nieduża, zgrabniutka i ładna dziewczyna.

– Pani dzisiaj pierwszy raz? Będzie ciężko. Proszę wchodzić, zaczynamy!

Pięć minut. Wszystko normalnie. Fajnie tak skakać sobie przy muzyczce.

Dlaczego ja tu wcześniej nie przyszłam? Należy zajmować się sportem, prowadzić

zdrowy tryb życia.

Siedem minut. Dalej wszystko normalnie, tylko narasta niepokój wewnętrzny.

Całe 50 minut treningu w takim tempie mam podrygiwać?

Dziesięć minut, tak sobie! Wokół 20 kobiet z zaciętymi wyrazami twarzy macha

nogami i tupie w platformy, co tam słoń przy tym batalionie mrocznych kobiet

chcących przywrócić do porządku swoją figurę.

Dwanaście minut. Zaangażowanie okrzepło. Trenerka krzyczy:

– Jeszcze szybciej. Max, step, step! Jeszcze cztery razy, nie zmniejszać tempa!!!

Piętnaście minut. Ja zaraz wybuchnę i zapaćkam wam całą salę. Albo noga w

kolejnym zamachu mi odpadnie. Zrozumiałam, dlaczego baby za mną tak mocno

walą butami w te platformy. Ja swoją też znienawidziłam. A masz gadzino, i jeszcze

raz, i kopa znowu, połam się nawet cała, niech cię szlag trafi!!!

Dwadzieścia minut. Bierzemy kocyki, będzie seria ćwiczeń na mięśnie brzucha.

Super, przynajmniej nie podskoki już. Ale mi to dało!!! A twarze u wszystkich w

jednakowych kolorach, miejscami sine, miejscami czerwone...

Dwadzieścia dwie minuty. Mamo!!! Zabierajcie te platformy!!! Ja chcę umrzeć

normalnie, a nie w pozycji raka epileptyka! Ja nie mogę założyć nogi za głowę siłą

67

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

mięśni brzucha. Ja tam nie mam mięśni, ja tam mam śniadanie i nerwy.

Dwadzieścia pięć minut. Ćwiczenia na brzuch nie pójdą na marne. Tak można

jeńców przesłuchiwać. Po piętnastym razie ja jestem gotowa wydać wszystkich,

opowiedzieć wszystkie sekrety...

Ćwiczymy. Jeśli ja teraz umrę, to goły brzuszek latem nie bardzo będzie mnie

cieszyć. Po cichutku leżę spokojnie i tylko ciężko dyszę. W lustrze odbijają się pupy

wszystkich rozmiarów i kolorów, a buźki w jednym kolorze, malinowym. Na

twarzach wypisane jedno, antycelulitowy dżihad!

Trzydzieści minut. Grupa podobna do oddziału zombi. Figury w różnych

pozycjach półprzysiadów, rozczochrane włosy, płonące oczy. Wybaczcie, ale ja nie

mogę odwrócić się w takiej pozycji. Mi nogi wyrastają chyba nie z tej strony.

I tak, ja też nie dam rady. Należałoby odkroić kawałek trenerki i zanieść go na

badanie. Analizy wykażą, czy ona jest może z gumy czy z innej planety. Normalny

człowiek nie może tak się wyginać.

Trzydzieści pięć minut. Oczywiście, dlaczego by już kończyć trening? Tylko

moje ciało odmawia przyjęcia każdej pozycji za wyjątkiem horyzontalnej.

– No dziewczyny, obracamy się na platformie, dotykamy jej piersiami. U której

to się uda, u tej piersi będą przepiękne!

Ja dotknęłam platformy piersiami właściwie od razu i tak już leżałam sobie. To

się liczy czy nie?

Czterdzieści minut. Ja nie mogę usiąść, mnie się nogi nie zgnają!

Dotknąć końcem ręki do końca nogi w takiej pozycji? To utopia! Co wy

robicie?! Przestańcie łamać moje ciało. Jaka silna baba ta trenerka. Taka malutka, a

jaka zawzięta. Faszystka. Ja tak się nie złożę, ja nie z klocków zbudowana... aaaaaaa!

Stójcie, nie uciekajcie, rozłóżcie mnie pomalutku. Ja sama nie dam rady a i w

samochód w takim stanie nie wsiądę.

Czterdzieści pięć minut. Bardzo chciałoby się schować za platformą. Ja umrę w

mękach, w scenie finałowej rozerwę się na pół. Odpuście wszystkie winy!

68

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Pięćdziesiąt minut. Ktoś dobry zebrał mnie do kupy i odstawił pod ścianę.

Zajęcia skończone. Czekają na nas za dwa dni. Czekajcie.

Ale mąż!!! Przyjeżdżaj i zabieraj moje szczątki. Boże, jak mi źle!!!

Poranek, dzień następny. Boże, wczoraj było tak wspaniale wstawać, dzisiaj taki

koszmar. Takie uczucie, jakbym spała w betoniarce, mogę poruszać tylko oczami.

Przynieście mój testament, ja zapiszę też coś na moją trzecią niekochaną siostrę. Mąż

zapamięta mnie młodą i piękną. Teraz ja będę wstawać, szykować się do pracy i

umrę podczas czynności ubierania majtek.

Mmm... cholerne lato, jeszcze się nie zaczęło, a już tak źle...

Informatyk

Pracuję jako informatyk, administrator systemu w jednym z biur w znanej

firmie. Stale spotykam się z głupotą ludzi posługujących się komputerami i

internetem. Dzisiaj na przykład przychodzi kobieta i oznajmia mi:

– Ja przeniosłam się dzisiaj na inny komputer, tego będę teraz używać. Przenieś

mi tam moje hasło.

– A po co?

– No moje tam nie pasuje, nie działa

– Wprowadź tam nazwę użytkownika i hasło ze starego komputera, wszystko

będzie działać.

Mija 15 minut. Tym razem dzwoni telefon na biurku. Wewnętrzny.

– Nie udaje się.

– A jaką nazwę użytkownika i hasło wprowadziłaś?

– Swoją...(tu podaje nick i hasło).

– A to ze starego komputera?

– Nie, to mój nick i nowe hasło.

– Tłumaczyłem, wprowadź użytkownika i hasło ze starego komputera.

69

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

– A ja chcę, żeby było tak, jak wprowadziłam i hasło nowe.

– No dobrze.

Dodaję nowego użytkownika i nowe hasło.

– I jak? Weszłaś w system?

– W jaki system? Jeszcze mi się Windows nie uruchomił, pisze, że hasło

nieprawidłowe.

– A jakie hasło wpisałaś?

– 1911196.

– Przecież chciałaś hasło SASZKA2.

– Ale się rozmyśliłam.

– Zaraz podejdę.

Przychodzę do jej pokoju, wprowadzam użytkownika i hasło, naciskam

potwierdzenie ustawień.

– Jakie chcesz hasło?

– 1911196.

– Na pewno? Dobrze się zastanowiłaś?

– Tak, ja go nie zapomnę nigdy, na 100 procent.

– Dobrze, bardzo proszę.

Minęło może około 40 minut. Dzwonek.

– Windows się nie uruchamia, podaje, że złe hasło.

– A jakie hasło wprowadzasz?

Tu podaje kilka liter.

– Ale ja ci ustawiłem 1911196.

– Ale ja je zmieniłam, żebyś ty nie znał.

– To po co do mnie dzwonisz?

– Bo nowe hasło zapomniałam.

– Co?!

– No zapomniałam nowe hasło!

70

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Przychodzę, ustawiam jej hasło 123456, zatwierdzam.

– Hasło będzie 123456. Zmienić się go nie da i nawet nie próbuj.

– Dziękuję.

Za jakieś 10 minut.

– U mnie zniknęła poczta i wszystkie moje dokumenty!

– A one tam były?

– Tak! Oczywiście, na starym komputerze.

– A ty teraz jesteś przy starym komputerze?

– Nie, przy nowym.

– I myślałaś, że poczta i dokumenty wszystkie pojawia na nowym?

– Automatycznie powinny, ja o tym w książce czytałam.

– W jakiej książce? To o tym, jak pracuje i działa nasz system administracyjny,

książki już piszą?

– Nie pamiętam, chyba nie.

– Dobra, przeniosę twoje dane.

Kopiuję profil, redaguję, sprawdzam.

– Cała poczta w porządku?

– Tak raczej.

– A dokumenty?

– Tak

– A tło pulpitu?

– Tak,dziękuję

– Potrzebujesz jeszcze czegoś ode mnie?

– Nie, dzięki, jak coś, to będę dzwonić.

– Dobra

Za 15 minut.

– Ja miałam skrzynkę na interii.pl, a teraz nie ma. Jak tam wejść?

– Zakaz używania takich rzeczy na służbowym kompie. Zarządzenie od dyrekcji

71

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

firmy.

– No ale mnie potrzebne... do spraw służbowych...

– Pisz pismo do szefostwa.

– Twojego czy mojego?

– Przecież u nas jest jedno szefostwo.

– A do kogo właściwie?

– Wszystko jedno, choćby do dyrektora albo kierownika oddziału.

– Dobrze, już.

Dzwoni szef.

– Ustaw jej tę skrzynkę, już z nią nie mogę.

– Dobra

Ustawiam pocztę...

– Nick?

Podaje nicka

– Hasło?

– Ja nie pamiętam. A ty nie znasz?

– Ja?! Skąd? Przecież ja za waszą prywatną pocztę nie odpowiadam.

– No ty przecież jesteś administratorem systemu.

– Zwróć się z tym do ramblera.

– A jaki tam telefon?

– Nie mam pojęcia.

– A ty w ogóle coś możesz zrobić?

– Tak, szefowi zaniosę wykaz ostatnio odwiedzanych przez ciebie stron.

Poczerwieniała jak burak.

– No nikt nie widział, gdzie ja wchodzę...

– Przecież na szkoleniu miesiąc temu, ja wszystkich uprzedzałem, że wszystko

zapisuje się na serwerze. Kto gdzie właził i kiedy. Ciebie nie było?

– Byłam... To zrobisz mi to hasełko?

72

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

– Nie.

Za pięć minut dzwoni szef.

– Ustaw jej to pieprzone hasło.

– Spróbuję, no nie obiecuję...

– Wymyśl coś, a potem wpadnij do mnie.

Szef świetny facet, ale ta musiała go doprowadzić już do białej gorączki.

Wydobywam hasło ze starego systemu.

– Wszystko? Teraz już wszystko?

– Tak, dziękuję. A ty na serio możesz widzieć, kto gdzie wchodzi w necie?

– Oczywiście.

– A można mi tak ustawić, żeby nikt nie widział, gdzie ja wchodzę?

– Nie. – I uprzedzam kolejne mądre pytania. – Dlatego że posługiwanie się

internetem w celach prywatnych i do zabawy w pracy jest w naszej firmie

zabronione.

– A kto za to odpowiada?

– Ja.

– Jasne. Tylko nie mów nic, ja nie chcę, żeby dyrektor wiedział.

– Pomyślę.

– Dzięki

Idę do szefa, sprawdzamy wejścia. Portale randkowe, towarzyskie, czaty, nasze

klasy itp. Gdyby nie grafik obowiązków służbowych, to i filmy by ściągała...

– Możesz jej zablokować na to wejścia?

– Pewnie, że mogę.

– To blokuj, tylko jej nie mów, bo zamęczy potem.

Blokuję.

– U mnie internet nie działa! – Znowu znajomy głos.

– Cały czy tylko niektóre strony?

– Cały... w ogóle.

73

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

– Na jakie stronki wchodzisz?

– Na różne

– Spróbuj na www.praca.com.

– Tu ok.

– Czyli internet pracuje, podaj dokładny adres portalu, na jaki chcesz wejść.

– A... ja, ja, ja nie wiem – zaczyna się jąkać. – O, na przykład www.dopary.ru.

– I co napisano?

– Dostęp niemożliwy.

– To znaczy, że nie mamy praw wejść na to. Wiąże się to z portalami

randkowymi i różnymi dziwnymi, więc serwer blokuje.

– A do kogo w tej sprawie się mam zwrócić?

– Do serwera proxi.

Przygoda w centrum

Wczoraj zesrałem się w samym centrum miasta. I to nie jest wcale śmieszne,

zdrowy facet, a nawalił sobie do pełna w gacie. A było to tak. Idę sobie po ulicy,

nikogo nie zaczepiam, aż tu nagle zachciało mi się puścić bąka. Na ulicy mroźny

dzień, to zdrowo tak, co się męczyć, tym bardziej że ja to bardzo lubię – tak sobie

oczyścić jelita. W domu czasami jak puszczę, to u sąsiadów lampy przygasają.

Postanowiłem więc wypuścić z siebie gazy. A jak puszczałem, tak zrozumiałem, że

nie odpierdziałem wszystkiego spokojnie do końca. Stoję, sram prosto w gacie i

niczego z tym zrobić nie mogę. Gówno samo leci i nie pyta mnie o zgodę. Zawsze

mnie dziwiło, dlaczego jeśli robisz to w domu, to spokojnie, porcjami, siedzisz sobie,

wyciśniesz kawałek, stronę w gazecie przeczytasz, potem znowu jeszcze troszeczkę

wydusisz, a tak jak dzisiaj, to leci bez umiaru i o żadnym porcjowaniu kału nie może

być mowy. Tyłek otwiera się i gówno leci. Przy czym otwiera się na tyle szeroko, że

mam wrażenie, że bez mojej zgody bierze udział w konkursie „narób jak najwięcej,

74

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

najszybciej i wygraj telefon komórkowy”. A na co mojej dupie telefon komórkowy?

Stoję, aż się spociłem. Centrum miasta, do domu daleko, co robić? Na piechotę do

domu trzy godziny z pełnymi majtkami – od razu ostygłem, nie da rady. Ale jest

mróz, myślę, podmarznie trochę, to wtedy do autobusu i szybko jakoś się przemknę.

Siadłem na ławeczce i czekam. W tyłek jeszcze gorąco. Naszła mnie taka myśl, jeśli

to wszystko w gaciach zamarznie, to z genitaliami będzie straszny problem, brrr...

Nie, tak nie można. Wstałem, ludzie mnie jakoś omijają, pewnie zrozumieli, nad

czym ja tu myślę. Aż tu nagle genialna myśl wpadła mi do głowy. Wejdę na jakąś

klatkę schodową, tam w windzie się przebiorę, doprowadzę do porządku i potem

szybciutko do domu. Wchodzę do wysokiego bloku, brama była otwarta, naciskam

guzik, czekam na windę. Na klatce zrozumiałem jeszcze jedno. Ode mnie idzie taki

zapach, że... fuuu... Wsiadam do windy, naciskam guzik na ostatnie, 14 piętro, a

drugą ręką rozpinam spodnie, żeby czasu wystarczyło, póki nie dojadę. Drzwi nie

zdążyły się zamknąć, a tu wpada zdyszana kobieta.

– Zdążyłam. Pan na 14? A ja na 13, to wjadę z panem do końca i zejdę sobie to

pięterko.

Oczywiście pojedziemy, ja już guzik wcisnąłem. Podtrzymuję spodnie.

Ruszyliśmy, a u mnie w głowie jeden szum, plecy mokre od potu, a gówno już

całkiem zastygło. Śmierdzieć w windzie musiało bardzo mocno, bo współpasażerka

jakoś tak dziwnie zaczęła na mnie spoglądać. A ja na to robię taką minę, która mówi

wyraźnie, że nie srałem w windzie i już. Gdzieś tak na 10 piętrze winda wycięła nam

numer. Zatrzymała się i światło zgasło, szarpnęło nami też mocno, ja o mało co drugi

raz się nie zesrałem.

– O, co to, stoimy? Awaria? – pyta dziewczyna.

– Myślę, że tak – odpowiadam, strugam inteligenta i zastanawiam się, co tu

robić, a zrobić coś trzeba z moim gównem i brudnym tyłkiem. Kobieta naciska jakiś

guzik, zaczyna z kimś rozmawiać, pomoc wzywa, podaje adres domu. Wyobraziłem

sobie, jak przyjdą monterzy, jak nas będą wyciągać, jak zapytają, dlaczego tu tak

75

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

śmierdzi... A w windzie ciemno choć oko wykol. Wpadłem na to, że teraz właśnie

można się szybko przebrać, nic nie widać. Trzeba zdjąć szybko gacie, położyć gdzieś

w rogu, potem w tym stresie i zamieszaniu ona niczego nie zauważy. Zresztą jak

światło włączą, to po takiej ciemnicy, zanim oczy się przyzwyczają, my już

wysiądziemy. Rozpinam spodnie, a szeleszczę aż strach i pasek jeszcze dzwoni.

– A co pan robi? – z niepokojem pyta dziewczyna.

– A tak staram się usiąść jakoś wygodnie, długo czekać będziemy. – I spodnie

opuszczam.

– Co to za zapach?

O mało się nie wygadałem, że się osrałem na ulicy.

– A chamstwo takie windami jeździ, kto wie, co tu wyprawiają. – Spodnie już

całkiem zdjąłem, stoję w brudnych majtkach. Pomyślałem, że jak teraz włączą

światło, dziewczyna padnie na serce. Wyjścia nie ma, podążam dalej. A dziewczyna

zaczyna głośno szlochać, chyba się boi. Strasznie szeleszczę ciuchami, kombinuję,

jak zdjąć majtki i wyobrażam sobie, jaki będzie smród.

– Niech mi pan nie sprawia bólu! Nie dotyka mnie, bardzo proszę! – dziewczyna

aż zawyła.

– A ty co, zwariowałaś? Ja jestem ojcem dwojga dzieci. Idę do kolegi w

ważnych sprawach, jak mogłaś o mnie tak pomyśleć – odpowiadam wiarygodnie i

odklejam gacie od tyłka. Ale śmierdzi, gdy narobisz w gacie! Nie jak w toalecie, ale

tak że muchy na 5 metrów tracą przytomność. Dziewucha poczuła, że coś tu jest

mocno nie tak jak powinno, chyba skuliła się w kącie i płacze.

– Przestań już, nic ci nie zrobię – tłumaczę spokojnie. Majtki już odkleiłem i

kombinuję, jak je ściągnąć, żeby nie rozmazać nigdzie. Dziewczyna jakaś otępiała,

coś tam szepcze, modli się chyba. Majtki już mam na kolanach.

– Niech mnie Pan nie zabija! Proszę!!! – I szlocha rozpaczliwie.

– A na cholerę ty mi potrzebna, ja sam mam problem. – Zdjąłem wszystko, cały

rozmazany, a śmierdzi tak, że aż łzy z oczu lecą. Pasażerka w szoku. Coś tam dalej

76

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

gada do siebie. Czego panikujesz, myślę, stój sobie spokojnie, śmierdzi i już, tak

bywa. Rozumiem, że trzeba się śpieszyć. Albo teraz albo nigdy. Ściągam, aż mi

ulżyło. Dziewczyna chyba zemdlała, siedzi cicho. Stoję z gaciami, ostrożnie,

zastanawiam się, gdzie ona jest dokładnie, żeby jej nie rzucić majtek na głowę

przypadkiem i nie podeptać swoich spodni. Przysłuchuję się... Aaaa... siedzi na

wprost. W inny róg trzeba celować. Nagle niespodzianka. Włączają światło i winda

rusza. Zrozumiałem, że z dziewczyną coś nie tak. Oczy jej błyszczą, ręce się trzęsą,

ustami jak ryba porusza. Wyobraziłem sobie teraz ten obrazek w windzie. Stoję do

pasa rozebrany, w ręku osrane gacie, patrzę na leżącą kobietę. Nie tracę czasu,

wycieram się, ubieram i stoję jak uczciwy obywatel, czekam na swoje piętro. Na

podłodze kobieta, chyba martwa, w ręku brudne gacie. Stwierdziłem, że tak jej

zostawić nie mogę i w tym smrodzie. Wyciągnąłem z windy, położyłem na piętrze i

biegiem z tego budynku!!! Ona jakoś zaraz dojdzie do siebie, a mnie wstyd, że hej.

Tylko jednego zrozumieć nie mogę. Czego się bała? Jeśli śmierdzi gównem, to

znaczy, że ktoś się zesrał. O, jeśli by śmierdziało fiutem, to można zacząć się bać.

Chociaż i w tym niczego strasznego niektóre nie widzą.

O naszych krajach

Skończyły się złote czasy. W kraju wszystko za pieniądze. W płatnej toalecie

korzystający, który miał zatwardzenie i nic nie wydusił, może zażądać zwrotu

pieniędzy. I nawet oddając sprawę do sądu, wygra! Każdą dziwną sprawę można

oddać do sądu i wygrać! Główne zadanie sądu – być niezależnym. Głowna rola

cerkwi – być niezależną. Sąd, cerkiew i naród całkowicie oddzielili się od państwa,

nauczyciele oddzielili się od uczniów, milicja od złodziei, lekarze od chorych,

wszystko... Nawet nie ma kogo zapytać, jeśli pojawi się problem.

Na ekranie bez przerwy tylko strzelają, kochają się jedno z drugim, we krwi, w

brudzie. I śpiewają. Piosenki sensem zbliżają nas do debilizmu. Seks całkiem

77

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

oddzielił się od miłości. Na weselach na okrzyk „gorzko” nie całują się, a posuwają

się dalej. Kochankowie nazywają się partnerami, uściski nazywają pozycjami,

pocałunki – grą wstępną. Zniknęły całkiem zaręczyny, a jedną z chorób

wenerycznych jest ciąża.

Reszta – normalnie. Odessa śpiewająca, W Dniepropietrowsku się poprawia,

Kijów dawno poznał już, co to takiego korki uliczne. W dumie dyskusje czy

emerytury wypłacać od 60 czy 65 (przy średniej długości życia 57).

W sklepach jest wszystko, tylko kto będzie to wszystko jadł?

Od 1917 roku jasne jest, że jedzą tak tylko „nowi Ruscy”.

Piosenek w kraju śpiewa się 100 razy więcej niż dawniej, za to tekstów w nich

100 razy mniej.

We wszystkich gazetach piszą o tym, jak zachowywać się w łóżku, jakbyśmy z

niego nigdy nie wstawali. Wszystkie porady, jak spać, przespać się, a ani jednej – jak

żyć. W rezultacie, jak okraść bank, wie każdy Rosjanin, jak bezpiecznie trzymać tam

pieniądze – nie wie nikt.

Nasza władza pracuje prawidłowo. Chodzimy dobrze ubrani. Kobiety odwrotnie

– chodzą prawie rozebrane, gdzie się da, robią wszystko, żeby potem jakby co podać

do sądu.

Nowy prezydent dla wszystkich jest zagadką. Dawniej był tajemniczy kraj,

potem tajemniczy naród, teraz tajemniczy prezydent. Rozumem tego wszystkiego nie

ogarniesz. Tu trzeba czym innym myśleć. Czym? – my jeszcze nie wiemy.

Dzisiejszego życia zrozumieć się nie da. Nie ma literatury, nie ma

podręczników.

Co jest dobrego w Rosji? Wszyscy żyją niedługo, nawet kryminaliści. Dlatego

trzeba wytrzymać. A w zamian mrocznych i jednakowych pojawili się szczęśliwi i

nieszczęśliwi. Choć teraz cały ten bałagan, ze wszystkimi swoimi plusami i

niedostatkami, i tak bardziej przypomina normalne życie niż wtedy, kiedy łagier,

więzienia, mięsny kombinat, fabryka butów czy komitet partii wyglądały jednakowo.

78

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Nie będziemy robić z siebie abstynentów. Ale z nałogów szczerze wybierzemy

jeden. Kulturze narkotykowej my przeciwstawiamy się kulturą alkoholową. Nie tylko

dlatego, że częściej się u nas pije (regularnie), niż kłuje. Kultura narkotykowa jest

zamknięta, egoistyczna, kultura alkoholowa – otwarta i aktywna. Człowiekowi

pijącemu potrzebne jest towarzystwo. Interesuje się innymi. Ćpun nie potrzebuje

nikogo. Inny mu tylko przeszkadza, odciąga od przyjemności.

Wywody z tego można rozwinąć nawet globalnie. Popatrzmy na sukcesy

militarne ludzkości. Narkomani z obu Ameryk, wszyscy ci Aztekowie, Majowie,

Inkowie ze swoimi kaktusami-pejotlami albo liśćmi koki.

Wielkie kultury Średniej, Południowo-Wschodniej, Mniejszej i samej Azji z ich

haszem i fajkami wodnymi.

I gdzie oni wszyscy są teraz?

Wszystko stracili, przegrali walkę z pijącymi wodę ognistą Europejczykami.

A jak można jeść jakieś grzybki, otumaniać się muchomorkami? Przecież

wiadomo, że grzyby są dobre z cebulką, smażone albo suszone. Jak można je

porównywać z dającymi kopa stoma gramami? Jak do głębi zrozumiał to kniaź

Włodimir – „Na Rusi się wesoło pije” – i odpędził całkowicie od nas islam.

I jeszcze jedno. Olewajcie zawsze rośliny. Pijący winko Francuzi i Hiszpanie

przeciwko Brytyjczykom z ich whisky, dżinem i kolonialnym rumem – i kto królował

na morzach? Zima 1812 roku pokazała przewagę rozgrzewającej wódeczki nad bordo

i chablis... Hitlerowi też wszystko wychodziło, dopóki nie poszedł ze swoim ubogim

sznapsem na naszą czyściochę. A my jeszcze sojuszników z angielskim scotchem

mieliśmy. Synom Hirohito, z ich dwudziestoprocentowym sake, z nami się nie udało,

ani z pijącymi burbony Jankesami. Rosję, Ukrainę czeka więc wielka przyszłość. Nie

dlatego, że Putin czy tam Janukowycz... tylko dlatego, że Smirnoff, Hortyca czy

Hlibnyj Dar.

79

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Różnica kultur?

To już tydzień jak odpoczywamy w Turcji. Przyzwyczaiłem się już do rozkładu

dnia wczasowicza. Wiem co, gdzie i o jakiej porze należy robić i to właśnie robię.

Jeszcze trochę i całkiem mi obrzydnie tak daleko od domu kąpać się w morzu,

dostawać czyste ręczniki, brać udział w konkursach, o jednej i tej samej porze

przychodzić na obiad, i nie dostawać za to ani grosza...

Każdego ranka po śniadaniu, kiedy z rodziną wybieramy się na plażę,

zostawiam w pokoju, na mojej poduszce jednego dolara dla podniesienia bojowego

ducha u niewidzialnej tureckiej sprzątaczki. Nie jest to żaden wyczyn z mojej strony i

też nie twierdzę, że ona bez tego nie wywiązywałaby się ze swoich obowiązków, ale

zawsze po powrocie znad morza wita nas czyściutki pokój ze świeżą pościelą na

posłanych łóżkach. Czego chcieć więcej?

Ale dzisiaj wszystko ułożyło się inaczej.

My z synem już wczesnym świtem zmierzaliśmy wąskimi serpentynami na

wycieczkę do jakiegoś Dołman-Hrełman albo Hrełman-Dolman, a w pokoju została

żona, która w przeciwieństwie do nas dobrze się wyspała, a potem miała pochodzić

po mieście.

Wieczorem, zmęczeni i głodni po takiej wyprawie, zaszliśmy na plażę, żeby

zabrać naszą mamę, a co ważniejsze klucze od pokoju.

Wchodzimy do środka i nie wierzymy własnym oczom. Po kolorze walizki

wygląda, że to nasz apartament, ale coś jest nie tak! Dookoła jakieś zwierzątka

różnych rozmiarów i kolorów, zrobione z moherowych ręczników i serwetek. Tu

rybki, tu chyba gęś... a to dinozaur? Czy to jakieś dziwne święto narodowe? Nasze

łóżka usypane płatkami róż. Wszędzie też rozstawione kwiaty, naturalne pomieszane

z takimi powycinanymi z serwetek. Nawet na moim laptopie stoi talerzyk z wodą, w

którym pływa jakiś kwiatuszek-lilijka. Nie wiemy, co myśleć. Może według

tureckich pojęć powinniśmy zostać powaleni tymi ozdobami. Ciszę przerwała żona:

– Wydaje mi się, że trumnę z ciałem zmarłego dopiero co wynieśli, a my nie

80

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

zdążyliśmy ani się z nim przywitać, ani pożegnać...

Wszystko jeszcze ułożone było w kształcie serduszek, nawet buty. Na pewno,

gdyby nasza niewidzialna sprzątaczka miała więcej czasu, to i pilota od telewizora

ogrzałaby nad ogniem i wygięła w serce...

Podobało się tylko naszemu synowi. A my się zaczęliśmy zastanawiać... Jeśli to

ukryta kamera? To dlaczego u nas akurat i co dalej? Doszliśmy do wniosku, że do

naszego hotelu przyjechał z wizytacją turecki minister turystyki, ale żona odwiedziła

wszystkich sąsiadów i okazało się, że u nich wszystko jest jak zawsze.

Późnym wieczorem, kiedy pogodziliśmy się z faktem, że w świecie jednak

zdarzają się niezbadane i tajemnicze sytuacje oraz zjawiska, małżonka nagle spytała:

– Dziwne, gdy dzisiaj rano wróciłam z bazaru, zostało mi 50 euro w jednym

banknocie i nie chciało już mi się otwierać sejfu, żeby je schować. Wsadziłam je pod

twoją poduszkę... nie brałeś?

Barszcz

Przygotowanie potraw dla niektórych kobiet to domowe hobby. Prawidłowo!

Barszcz ukraiński jak najbardziej wpisuje się do naszej narodowej, smacznej kuchni.

Ale jakie miejsce ta zupa może zająć w sztuce?

REALIZM. Wszystko jak zawsze. Dusić warzywa, buraki, cebulę, marchew itp.

Na mięsnym bulionie, dołożyć kapusty, ziemniaczka. Gotować, aż się ugotuje.

IMPRESJONIZM. Przygotować normalnie. Przed podaniem zmiksować.

EKSPRESJONIZM. Włożyć do garnka całe buraki. Za godzinę ziemniaki,

marchew. Całą cebulę i całą główkę kapusty. Gotować trzy godziny.

ROMANTYZM. Wszystkie produkty pokroić w kształcie kwiatuszków.

HIPERREALIZM. Ugotować buraki, ziemniaki. Pokroić cebulkę, kapustę,

ogórki kiszone. Całość polać roztopionym masłem.

SZTUKA ALTERNATYWNA. Ugotować całość nie na zwykłym bulionie, a

81

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

np. na bulionie z kuropatw, bażantów albo owoców morza.

PRYMITYWIZM. Podać gościom nieświeże produkty.

NEOPRYMITYWIZM. Chcących zjeść zupę ludzi wysłać do sklepu na zakupy,

stworzyć im możliwość przygotowania potrawy samemu.

ABSTRAKCJONIZM. Wyjść na dwór, nazrywać trawy, obojętnie jakiej, jaka

będzie pod ręką, zalać wrzątkiem, gotować 40 minut. Sól, pieprz do smaku.

NEOKLASYCYZM. Bulion zamienić na proszkowy, świeże warzywa na

suszone.

KONCEPTUALIZM. W talerze nalać wrzącej zupy. Podawać bez soli i pieprzu.

HIPERKONCEPTUALIZM. Podać gościom pełne talerze aromatycznej zupy, a

łyżki schować tak dobrze, żeby nikt nie znalazł. Gospodarz przeprasza gości,

wychodzi w nagłej, bardzo ważnej sprawie.

BARSZCZ OP-ART. Nalać pełen talerz zupy i pokazać go mającym ochotę

zjeść. Wszystko.

BARSZCZ POP-ART. Mającym ochotę zjeść barszcz powiedzieć „Figę wam, a

nie zupę, wynocha”. Wszyscy rozchodzą się pod wrażeniem. Akcja sztuka udała się.

EKLEKTYKA. Barszcz ozdobić jasnymi różyczkami.

FUTURYZM. Barszcz jemy z koryta po 7 porcji na głowę. Obowiązkowo w

cylindrach i fraku. Nieobowiązkowo, ale wskazane jest ubrać żółte kalesony.

HIPARYZM. The Barszcz gotować z kradzionych i znalezionych warzyw po

zamknięciu targu. Konopiami przyprawiać. O soli zapomnieć. Jeść łyżką aluminiową

ukradzioną ze stołówki studenckiej. Łyżkę nosić na szyi zamiast krzyżyka. Much nie

odpędzać.

HAPPENING. Po tym jak goście już dobrze się najedli, zademonstrować im

ugotowanego w zupie kota. Akcja pt. „A potem zupa z kotem”.

POSTMODERNIZM. Gościom nalewać niewidzialny barszcz, czyli udawać, że

jest. Wszyscy powinni udawać, że jedzą. A tego kto powie, że nic tu nie ma, wygonić

za prostactwo i chuligaństwo.

82

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

SYMBOLIZM. Gościom podajesz talerze z karteczkami, na których piszesz:

burak, marchew, ziemniak, kapusta, cebula... itp.

STYL FOLKOWY. Na stół stawiasz koszyk z surowymi warzywami. Dalej

goście powinni sobie sami ugotować.

PERFOMANSE. Zaproszonych na barszcz gości gospodarze witają ubrani jak

ich matka rodziła.

Niech gotowanie smacznych potraw będzie dla Was przyjemnym, domowym

hobby, a nie ciężkim obowiązkiem.

83

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

NOCĄ

Nocą w ukraińskich miastach jest tak samo niebezpiecznie, jak we wszystkich

innych europejskich. Nie należy łazić, gdzie nie trzeba, a wszystko będzie jak

najbardziej w porządku. To do takich, którzy na wieść, że jadę na Ukrainę, z miejsca

wybałuszają oczy i przerażeni pytają: „A ty się nie boisz?!”. Wiele razy znajdowałem

się w środku nocy w różnych zakamarkach miast. Nie mówię tu o ścisłym centrum,

gdzie jak wszędzie trwa bujne nocne życie towarzysko-knajpiano-dyskotekowe. Na

dworcach nocą też jest bezpiecznie. W dalszej ich okolicy to już inaczej może być,

ale to przywara chyba wszystkich dworców na świecie. Na lwowskim, który jest dość

duży, trwa ciągły ruch. W poczekalniach dosłownie tłumy, często nie ma gdzie

przysiąść, chociaż są dosyć obszerne. I dużo milicji. Mundurowych i po cywilnemu.

Nic wam nie grozi. Ciekawym dla mnie doświadczeniem, aż uległem zdziwieniu,

było zachowanie kibiców również oczekujących na pociąg. Nie było gdzie choć na

chwilkę posadzić tyłka, żeby dać ulgę zmęczonym nogom. Chłopaki w szalikach,

rasowi kibice, przysiedli za lodówkami w części należącej do punktu

gastronomicznego. Sprzedawczyni wyskoczyła, ochrzaniła zdrowo, oni przeprosili,

spuścili głowy i odeszli. Jakoś nie wyobrażam sobie, żeby coś takiego mogło

wydarzyć się w Polsce. Z naszymi kibolami nie udałoby się tak raczej.

A tak na co dzień bez większych atrakcji. Pijakami, młodzieżą wyglądającą na

uciekinierów z domu i w ogóle wszelkim podejrzanym elementem zajmuje się od

razu milicja. Żal mi tylko było koczujących staruszek w starych płaszczach i

chustkach na głowach. Przyjeżdżają handlować na bazarze, sprzedają to, co na wsi

można wyhodować, aby dorobić do głodowej emerytury. Na nocleg ich nie stać,

spędzają więc noce w poczekalniach dworcowych, wraz z torbami zawierającymi ich

towar. Serce się kroi.

A weźmy dla przykładu kurorty, zwłaszcza te nadmorskie. Odessę chociażby.

84

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Tu przy samej plaży całą noc trwa wielki bal w okolicznych lokalach. Dyskoteki,

tańce na rurze... jedna wielka impreza dla przyjezdnych, ale i miejscowi nie

odmawiają. Często niedobitki, albo polegli podczas zabawy, leżą, śpiąc twardym

snem na plażowych ławkach, kiedy ta zapełnia już się wczasowiczami. Czasami ktoś

się zlituje i nakryje przynajmniej głowę, bo z odeskim słońcem żartów nie ma. Ale w

oddalonym centrum również życie kwitnie. Pooddychajmy trochę atmosferą, o jakiej

w swoich piosenkach śpiewa Alosza Awdiejew; tylko na słynną Mołdawiankę,

dzielnicę słynącą z mieszkańców nie bardzo przestrzegających prawa, lepiej się nie

zapuszczajmy, bo tam i dzisiaj może być nocą niebezpiecznie.

Deptaki, knajpy pełne turystów, gra muzyka, spacer to coś bardzo przyjemnego.

Można też pojeździć dorożką. Pięknie oświetlone wystawy, zwłaszcza antykwariaty z

cudami z dawnych czasów. Wrażenie robi wejście do meczetu. Pochodzić należy

obowiązkowo po starówce, deptakach, a potem po słynnych „potiomkinowskich

schodach” zejść do portu tzn. morwagzału. Schodzę więc w międzynarodowym

tłumie na dół... a tu na dole jest jezdnia, czego nie widać prawie nigdy na zdjęciach

czy w telewizji. Przystanki autobusowe i knajpka, gdzie można napić się czegoś i

odetchnąć. Zamawiam i ja piwko, odpoczywam, delektuję się smakiem i przyglądam

turystom. Słychać przeważnie rosyjski, ukraiński, niemiecki i angielski. Nagle z

zadumy wyrywają mnie dziwnie brzmiące gdzieś za plecami słowa w również

znanym mi narzeczu: „o k...a, jakie chu...e piwo!”. Bo Polacy nie gęsi i swój język

mają.

W porcie też jest co zobaczyć. Cumujące kilkupiętrowe statki pasażerskie o

różnych banderach, z reguły raczej krajów czarnomorskich. Na pokładach tańce i

zabawa. Duży „parking” prywatnych jachtów; widzę kilka katamaranów, wielkością,

ilością i jakością łajby wcale nie odróżniają się od tych w portach

zachodnioeuropejskich. Pomnik przedstawiający kobietę z dzieckiem żegnającą

odpływającego małżonka i ojca w rejs oraz stara cerkiewna kapliczka to portowe

zabytki. Jeszcze rzut oka na latarnię morską,”odeski majak”, i można wracać na

85

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

kwaterę. Miejska komunikacja, czyli marszrutki, funkcjonują przez całą dobę. A

niedaleko domu całodobowo czynny market, można więc bez kolejek uzupełnić

zapasy w lodówce. Kupiłem jeszcze lody, siadłem na ławce przed blokiem, spokojnie

skonsumowałem i nie przypłaciłem tego życiem czy utratą choć jednej kopiejki.

86

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

87

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

PLAŻA

Jeżeli ktoś lubi wypoczynek aktywny, zwiedzanie, góry i morze jednocześnie,

ma dość dużo pieniędzy, to idealnym miejscem dla niego jest Krym, a zwłaszcza jego

południowa i wschodnia część. Tam znajdzie wszystko, czego szuka. Na zachodzie

bowiem mogą urlop spędzać tylko miłośnicy plażowania, ponieważ nie ma tam

innych większych atrakcji. Ale plaża krymska na całej swej długości jest bardzo

zatłoczona, a wręcz zapchana, za to z cenami o wiele wyższymi niż w wielu

światowych kurortach. Zupełnie inaczej jest w Odessie. Mniej prestiżowo (w

mniemaniach ukraińsko-rosyjskich oczywiście), ale również miło można spędzić

urlop. Miejsce mojego zamieszkania od kąpieliska dzieliły 2-3 przystanki jazdy

tramwajem lub 15-20 minut spaceru. Znajdowało się tuż za dawnym pionierskim

obozem „Młodej Gwardii”. Już od prawie samego przystanku tramwajowego do

właściwej plaży witały stragany oferujące pamiątki, koszulki, popcorn, hot-dogi,

lody, napoje i wszystko, co może być potrzebne ludziom w takich miejscach, jak

chyba na całym świecie. Niektóre zresztą, dokładnie takie same – zwłaszcza latarnie

morskie, marynarzyki, wiatraczki – można kupić nad naszym Bałtykiem, azjatyckiej

produkcji zapewne. Ja zawsze kupuję tielniaszkę, tj. charakterystyczną marynarską

lub wojskową koszulkę w paski i nadal nie posiadam takiej w swojej garderobie,

bowiem każdą zawsze oddaję komuś w prezencie. Jak się okazuje, bardzo wiele osób

chce taką właśnie posiadać. Za straganami coś w rodzaju wesołego miasteczka:

karuzele, strzelnice, automaty do gier, wszystkie znane wyciągacze pieniędzy. Dalej

wzdłuż nadbrzeża ciągną się lokale gastronomiczno-rozrywkowe, niektóre są

własnością stojących również tam, tylko bliżej miasta niż wody, hoteli. Mamy

jeszcze camping i całą szeroką interesującą nas plażę właściwą wraz z molo. Fajnym

pomysłem są dmuchane duże baseny wraz ze zjeżdżalniami dla dzieciaków, które

mogą i tu się popluskać, niekoniecznie trzeba puszczać je do morza. Odeskie słońce

88

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

jest naprawdę silne i potrafi być niebezpieczne. Miejscowi więc zalecają plażowanie,

i tak zresztą sami robią, w godzinach popołudniowo-wieczornych. Pierwszy raz tak

właśnie zaprosili mnie „na morie”. Po pracy. Pojechać, popływać, pobiesiadować i do

domu. Po drodze obowiązkowo zaopatrzenie w piwko, napoje, coś do przegryzienia i

niezastąpioną suszoną rybę. Życie na plaży jeszcze trwa, a w okolicznych lokalach

dopiero się zaczyna. W koszach na śmieci i wokół nich przesypują się puste butelki,

opakowania itp. Widać, że turystów w dzień bywa tu bardzo wielu. Ale pierwsze na

co zwróciłem uwagę, to grupa czarnoskórych kobiet, wszystkie fantazyjnie, kolorowo

ubrane i u każdej egzotyczna fryzura, oferujące zainteresowanym skręcenie dredów.

Nie jest to więc taki koniec świata ta Ukraina, jeśli zajmują się tym i oferują to samo

co ci w Maliboo.

Miałem wolny dzień, ponieważ był to lipiec, pogoda jak to nad Morzem

Czarnym, więc postanowiłem i ja poplażować. Zabrałem ze sobą nieodzowne

wyposażenie, ruszyłem zdobyć trochę opalenizny. Ludzi już trochę było, wybrałem

więc odpowiednie miejsce i postanowiłem skorzystać ze stojących tam leżaków.

Czytam książkę, nagle pojawił się nade mną jakiś cień, postać.

– Tak? – pytam.

A to całkiem młody facet, uśmiecha się do mnie, pobłyskując złotymi zębami:

– Ja rozliczyć się, za ten leżak.

No tak, leżaki są płatne, ale nie wiedziałem, jak i gdzie to się załatwia.

– Dobrze, jasne, już płacę.

10 hrywien i mogę tu sobie leżeć do samego wieczora.

– Pan na pewno z Priboja? Z tego hotelu tutaj? Pierwszy raz? – próbował zagaić

rozmowę, ale przybywające plażowiczki zmusiły go do zajęcia się obowiązkami

służbowymi. Miły facet swoją drogą, uczynny. Przynosił według życzenia poduszki,

kocyki, wszystko w cenie. Rzeczy osobistych też pilnował, jeśli ktoś chciał się

oddalić popływać czy w innym celu. Zachciało mi się pić, podskoczyłem do budki z

piwem i kupiłem też dla niego. Zasłużył i spodobał mi się. Krępował się trochę, ale

89

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

zdobyłem tym oddanego kolegę.

Plażowicze jak wszędzie i zajmują się tym co zwykle, na wszystkich plażach

świata. Niestety zapomniałem o ostrzeżeniach znajomych. Słońce trochę mnie

poparzyło. Ironicznie patrząc na mnie, stwierdzili:

– Dorwał się jak Ruski do słońca.

90

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

91

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

BAZAR

Bazary są wszędzie i bardzo różne. Takie małe, lokalne, osiedlowe, przy

każdym większym skupisku mieszkańców, coś takiego jak w Polsce na początku lat

90-tych. Tradycyjnie zaopatrzyć się tu można we wszystkie produkty spożywcze, a

więc budki-stragany z warzywami i owocami, nabiałem, delikatesami itp. Dużym

zainteresowaniem cieszą się wyroby „domowe”, tj. śmietana, masło, słonina czy kura

z przydomowej hodowli. Stanowiska handlowe są bardzo różne, często dosyć

skromne. Widywałem ludzi targających codziennie domową wagę, a cały ich

asortyment to worek ziemniaków, woreczek buraków i miska fasoli. Na życie zarobić

jakoś trzeba, choćby i tak. Czasami siedzą staruszki, sprzedają papierosy, nawet na

sztuki, zapałki, przysłowiowe mydło i powidło. Są i profesjonalne sklepiki, pawilony.

Dokładnie jak u nas. Oprócz placów wyznaczonych do uprawiania tego fachu wielu

targujących ustawia się w miejscach niedozwolonych, najchętniej wzdłuż dużych,

często uczęszczanych ulic. I tu trwa nieustająca zabawa z milicją w kotka i myszkę.

Przyjdą, spiszą, wlepią mandaty tym, którzy nie zdążyli się w porę ewakuować, a

następnego dnia wszystko po staremu. Zawsze w tym interesie jest ruch. Ludzie

chętnie zaopatrują się na targu, a i mnie się niejednokrotnie zdarzało.

Nie spotkałem się co prawda z sytuacją, o jakich opowiadały mi zaprzyjaźnione

Lwowianki: „U nas na bazarach coraz większe chamstwo. Chodzę, oglądam, a tu

sprzedająca baba do mnie: – Co jabłka tylko oglądasz. Kupować będziesz? Tylko mi

towar psujesz! A u drugiej kilka dni później to samo: – Kupujesz? Bo nie wyglądasz

mi na taką, co pieniądze ma!”. Do mnie nikt tak jeszcze nie wyskoczył, ale może

wszystko przede mną?

We Lwowie znam tylko bazar usytuowany niedaleko dworca kolejowego, drugi

w pobliżu opery i trzeci bardzo ekskluzywny, już w samym ścisłym centrum. Ten

tylko dla turystów (bogatych), bo asortymentem są tu wyroby narodowego rękodzieła

92

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

ukraińskiego, jak w naszej Cepelii.

Te duże targowiska to coś w rodzaju centrów handlowych. Pawilony dosyć

duże, właściwie sklepy, bo handluje się tu takimi rzeczami jak meble czy materiały

budowlane i wykończeniowe, miejsca do tego potrzeba wiele. A słynny odeski bazar

PRIWOZ to miejsce nawet historyczne. Pojawia się w pieśni, literaturze i filmie. To

tu od zawsze panował miejscowy słynny półświatek. Położony w dobrym miejscu, w

centrum miasta, niedaleko parku i ogrodu zoologicznego. Dziś to targ, niby jak każdy

inny, ale na pewno ma wiele swoich tajemnic i odbywają się tu nadal transakcje, o

których nikt niewtajemniczony nigdy się nie dowie. Ja odwiedziłem go tylko raz, tak

turystycznie. Chciałem zobaczyć miejsce, o którym śpiewa Alosza Awdiejew. Na

pierwszy rzut oka niczym się nie różni od innych, choćby położonego o wiele bliżej

mojego miejsca zamieszkania, Bazaru Siewiernyj (północny). Co dzień w jego

kierunku zmierzają tłumy klientów, marszrutki i tramwaje opróżniają się na

przystankach w pobliżu i zapełniają od razu na nowo powracającymi już z zakupów.

Wraz z tłumem przechodzę przez jedną z bram. Pierwsze na co zwróciłem uwagę, to

kobiety siedzące na taboretach. W rękach trzymają pęki banknotów. To takie kantory,

punkty wymiany podobno po dużo korzystniejszym kursie niż w miejscach

posiadających do tego oficjalne uprawnienia, których na targowisku zresztą też jest

kilka. Wrzucam trochę hrywien do pudełka proszącemu o wsparcie człowiekowi bez

nóg, ubranemu w mundur wojsk powietrzno-desantowych, błękitny beret, na piersi

ordery. Słyszałem o ich rentach, takich dziesięciu weteranów-inwalidów nie dostanie

razem tyle, ile nasz dzielny agent Tomek. No ale też nie są tacy przystojni.

Targowisko wielkie, właściwie można tu kupić wszystko w pawilonikach, na

straganach i nawet wygrzebać ciekawostki wśród kupy rupieci, bo handlarzy

starzyzną też nie brakuje. Wrażenie w takich miejscach robią na mnie zawsze wielkie

hale, w których sprzedaje się ryby a w innych mięso. I ciekawe co powiedziałby o

tym nasz Sanepid. Zatrudnienie i zarobek znajduje tu naprawdę bardzo wiele osób.

Nie tak dawno gruchnęła wieść, że bazar zostanie zamknięty, ponieważ został

93

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

sprzedany zagranicznym biznesmenom. Zaczęły się dość gwałtowne protesty, szybko

doszło do zamieszek. Tłum przekonany, że odbiera im się miejsca pracy, ruszył pod

siedzibę dyrekcji i zarządzających obiektem. Skończyło się demolką, podpaleniem,

niestety jeden z dyrektorów dość poważnie ucierpiał. Skończył w szpitalu. Całe

zamieszanie okazało się niepotrzebnym incydentem, bowiem sprawy wyglądały

zupełnie inaczej. Otóż miejscowi hochsztaplerzy sprzedali bazar na zasadzie takiej

jak „warszawskie cwaniaki” sprzedają naiwniakom Kolumnę Zygmunta. Znaleźli

naiwnych Czeczeńców i z nimi dokonali poważnej, handlowej transakcji. Wiadomość

o tym wyciekła i stało się, jak się stało. Handlowcy bronili swoich praw, zniszczono

pawilon dyrekcji, a sam kierownik oberwał. Odeski półświatek zarobił, biznesmeni

kaukascy ponieśli znaczną stratę finansową, a wszystko wróciło do normy i toczy się

jak dawniej.

Na mojej ulicy też funkcjonuje miejscowy, lokalny bazarek. Do nabycia również

wszystko. Przy czterdziestostopniowym upale mięsko czy mleko i serek – bez

lodówki, ale chętni są. Często handlowcy zabijają nudę, siadając przy stoliku jednego

z nich, popijają wódeczkę, przegryzają czymś ze swojego asortymentu. Smutno nie

jest. Ciekawa propozycja u kobiety sprzedającej ziemniaki. Można kupić tradycyjnie

jak na całym świecie albo, jedynie hrywnę drożej za kilogram, już obrane. Pływają

sobie już takie poważone, czyste, w garnkach z wodą, a sprzedawczyni obiera przez

cały czas w oczekiwaniu na klientelę. Miejscowy uczastkowy, czyli dzielnicowy,

często tu bywa. Przechadza się między straganami, a kupcy pakują mu i wręczają,

zachwalając jednocześnie, a to pomidorki, a to jabłuszka czy banana. Kryguje się,

ale przyjmuje pakieciki. Jego mama też tu handluje dwa razy w tygodniu. Pościelą i

ręcznikami, ale ma też chyba najlepsze wino domowe w okolicy. Według ukraińskich

przepisów można tym oficjalnie handlować. Bardzo smaczne, winogronowe,

polecam. Kupuję u niej często. Polubiła mnie nawet, bo każe się nazywać ciocią

Leną. Czasami wśród straganów pojawia się duchowny – pop. Na piersi oprócz

krzyża wisi też puszka, skarbonka. Kropi święcona wodą i błogosławi: „Haroszej

94

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

wam targowli, niech was Bóg błogosławi...”. Kobiety żegnają się znakiem krzyża i co

któraś podbiega, i wciska banknot do puszki. A mówią, że komunizm zabił tam

całkiem religię.

Podziwiam, co może radziecka konstrukcja na przykładzie Wołgi 21. Takie

jeszcze pracują tu na bazarze i z powodzeniem zastępują dostawcze busy. Solidnie

zapakowane, wykorzystując też powierzchnię na dachu, potrafią naprawdę przewieźć

bardzo wiele. W Odessie jest zresztą dość dużo starych samochodów w świetnym

stanie. To chyba zasługa klimatu, że nie starzeją się, a zachowują dłuuuugo młodość,

urodę oraz urok – i kobiety, i samochody.

Kolorytu dodaje naszemu bazarkowi lokalny bar. Właściwie to są tu dwa, ale o

tym drugim mieszkańcy mają nie najlepszą opinię. Podobno właścicielka oszukuje na

procentach, sprzedając najbardziej tu popularne napitki, czyli gorzałkę i piwo. Znam

więc tylko ten jeden, od parasoli reklamujących piwo Desant, rozpostartych nad

stolikami, nazywamy go Desantnikiem. I tak lokal otwiera się wraz z godzinami

rozpoczynania pracy na bazarze, bowiem handlowcy też są jego stałymi klientami, a

zamykany jest zapewne wraz z ostatnim klientem. Tego nie wiem akurat, nie dane

było mi sprawdzić. Każdego ranka znajduje się jakiś chętny, który pracującym tu

kobietom pomoże rozstawić krzesła i stoliki, rozłożyć parasole za symboliczny

kufelek. W środku w barze miejsca niewiele. Tak na trzy, może cztery stoliki. Lada,

na niej poustawiane talerzyki z zakąskami, tj. suchą rybką, kanapkami. Kilka

lodówek z napojami i telewizor. Całe życie knajpiane toczy się na zewnątrz przy

stolikach. Frekwencja duża. I dużo się dzieje. Czasami ktoś, kto nadużył trunków,

spokojnie odsypia kilka metrów od lokalu, w krzakach pod najbliższym blokiem,

przez nikogo nieniepokojony. Widziałem nie raz, jak mężczyzna, wysłany zapewne

przez małżonkę na zakupy, z pustymi jeszcze torbami wchodzi do baru, zamawia sto

gram, zanim zdąży odebrać resztę, już przegryzł, i spokojnie udaje się na targ. W

drodze powrotnej podobna akcja, z tym że teraz odstawia już pełne siatki. Pokrzepia

się i wraca spokojnie do domu. Jak zawsze w tego typu miejscach bywa czasami, że

95

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

ktoś kogoś ma ochotę rąbnąć w pysk. Przeważnie agresor szybko jest przywoływany

do porządku przez pozostałych. Jednego razu doszło do poważniejszej draki, ktoś,

zapewne poszkodowany, wezwał milicję. Co dziwne winien zamieszania wcale nie

uciekał, a raczył się dalej alkoholem ze swoimi znajomymi. Być może wiedział, że i

tak go zaraz znajdą, więc po co porzucać kupione już dobro? W końcu podjeżdża

radiowóz. Stara łada. Wysiada dwóch funkcjonariuszy w jasnych, tropikalnych

mundurach. Wszyscy zwracają się do nich z wielkim szacunkiem. Chwila wyjaśnień,

po czym sprawcy zamieszania wsiadają grzecznie na tylne siedzenia samochodu,

mieści się w środku trzech wcale niemałych facetów, i odjeżdżają na komisariat. „O,

teraz to ich dokładnie tam sprawdzą. Odciski palców i wszystko. Jak już zabierają, to

coś muszą znaleźć”. Udzielają mi wyjaśnień zorientowani w takich zwyczajach

miejscowi mieszkańcy. Nikogo właściwie nic nie dziwi. O, tak po prostu. Stało się.

Na co dzień jest spokojnie.

Jako miłośnik staroci i antyków poprosiłem, aby zabrano mnie na targ staroci.

Tu nazywa się to „bazar starokonyj”. Pojechaliśmy więc którejś zdaje się niedzieli.

Co dziwne targowisko nie mieści się, jak to bywa, na jakimś wyznaczonym placu –

handlarze rozkładają się wzdłuż ulic w jednym z miejskich kwartałów. A na targu

wszystko i nic. Spodziewałem się czegoś ciekawszego, może tymi prawdziwymi

starociami-antykami już się tu teraz nie handluje. Bardziej zainteresowała mnie

architektura i stan okolicznych budynków, niż to co można było tu nabyć. A czasami

trafiały mi się naprawdę perełki w tego typu miejscach i za bardzo abstrakcyjną cenę!

Będąc na Ukrainie czy w Rosji, polecam jednak gorąco odwiedzić takie miejsce!

W Rosji bardzo podobnie. Kraj tylko dużo bogatszy od Ukrainy, a więc i obroty

wraz zarobkami na targowiskach dużo większe. Na bazarach zauważycie od razu

dużą liczbę handlowców kaukaskiego pochodzenia, Gruzinów, Dagestańczyków,

Ormian i wszelkich innych tamtejszych nacji. W pobliżu wszystkich miejsc chętnie i

często odwiedzanych przez turystów – stragany, na których sprzedaje się różnego

rodzaju gadżety związane z Rosją i dawnym Związkiem Radzieckim. Figurki,

96

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

maskotki, czapki, flagi, lalki, gry itp., wszystko bardzo chętnie kupowane przez

zagranicznych turystów. W pobliżu Placu Czerwonego przebierałem na takim

właśnie straganie, stojącym w rzędzie jemu podobnych, próbując wygrzebać coś

ciekawego na prezent. Obok mnie stanęła para zainteresowana żelaznym modelem

rakiety z napisem CCCP.

– Skolko? – zapytali z zauważalnym obcym akcentem i widać było, że jest to

jedno z nielicznych słów rosyjskich, jakie znają.

– 1400 – odpowiedziała sprzedająca z pięknym uśmiechem. Turyści nie

zrozumieli, patrzyli ze zdziwioną miną i trochę na migi zaczęli kontynuować

rozmowę.

– Skolko? How much?

– A wy skąd jesteście? Espania?

– Yes, Espania.

– A Epania, tak 2000.

97

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

98

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

MOSKIEWSKIE PRZEDSZKOLE

Czytając streszczenie „wykładu” pewnego „słynnego reżysera”, słynnego

właściwie chyba tylko z tworzenia teorii spiskowych, obrażania znanych ludzi itp.,

zaintrygowało mnie stwierdzenie, jakoby imperializm rosyjski wpajany był dzieciom

już od lat najmłodszych. Postanowiłem więc przyjrzeć się pracy jednego z

moskiewskich przedszkoli. I zdobyłem kolejny dowód na to, że pan reżyser chyba

nigdy w Rosji nie był. Na czym opiera swą wiedzę nie wiem, ale właściwie już mnie

przestało to interesować, szkoda czasu.

Przedszkole pracuje jak każde inne na świecie, jego zadaniem jest zapewnienie

opieki dzieciom, nie zapominając o innych aspektach edukacyjno-wychowawczych.

Typowe osiedle w wielkiej metropolii, wokół wysokie bloki, sam budynek także

przypomina nasze, polskie przedszkole, tylko jak wszystko w Moskwie jest większy.

Sale zabawowo-lekcyjne, kuchnia, magazyn, zaplecza, część administracyjna oraz...

basen! Wszystko wyremontowane, zadbane, czyściutkie. Plac zabaw. Instytucja

podlega pod ichnie ministerstwo oświaty, więc podobnie jak szkoły pracuje tylko w

okresie roku szkolnego, to jest od początku września do końca maja. Dzieci w wieku

5-6 lat podzielono na 11 grup. W grupie około 20 dzieciaczków.

Odpowiednio dobrany i wykształcony personel. Na każdą grupę jedna

nauczycielka i pomocnica, ta bardziej od spraw gospodarczych, pomaga sprzątnąć,

umyje kubeczek itp. Wychowawczynie bardzo przyjemne i sympatyczne (tu

wspomniałem swoje koszmary z dzieciństwa, a o urodzie już nie dyskutujmy).

Pracują do godziny 19, bo i tak bywa, że zapracowani rodzice zostawiają dziecko na

cały dzień lub w różnych godzinach. Pojawia się tu cały przekrój społeczeństwa.

Robotnicy, prości ludzie, wykształceni, na stanowiskach, biedni i bogaci biznesmeni.

Koszt miesięcznej opieki nad dzieckiem to ok. 125 złotych. Są oczywiście

zniżki i pomoc od państwa. Rodziny wielodzietne i samotni rodzice nie płacą w

99

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

ogóle, dla nauczycieli i wojskowych rabat 50 procent. W zamian za to przedszkole

oferuje wszystko, co powinno być. Dzieci są nakarmione, rano dostają śniadanie,

później porcje owoców i naturalne soki, wreszcie obiad i podwieczorek.

Zajęcia edukacyjne, oczywiście w odpowiednim zakresie, obejmują

matematykę, naukę czytania i pisania, literaturę i sztukę, rysunek, malowanie, prace

ręczne, lepienie z plasteliny, modelowanie, muzykę i ekologię. Wychowanie

fizyczne, naukę pływania i zabawy na basenie. Z dziećmi pracują też logopedzi i

psychologowie. Podczas spacerów wychowawczynie starają się pokazać maluchom

otaczającą ich przyrodę, wplatając umiejętnie przekaz wiedzy we wspólną zabawę, a

także w ten sam sposób przyswajają je do trudów przyszłego codziennego życia.

Poświęca mi swój czas Natalia, wychowawczyni jednej z grup. Bardzo ładna,

miła i sympatyczna. Nie dziwię się, że dzieci ją uwielbiają. Sam im trochę

zazdroszczę. Pytam, czy chce coś powiedzieć jeszcze o swojej pracy.

– Praca bardzo ciekawa, oddajemy się jej w pełni, czasami bardzo trudno bywa,

emocjonalnie. Przychodzisz do domu i jeszcze pracujesz, przygotowujesz się do

zajęć, piszesz plan pracy. Podczas wszystkich świąt i z różnych takich okazji

organizujemy przedstawienia – występy, a w nich też wychowawcy występują w

rolach, jak dzieciaki. Jedyne na co mogę narzekać, to jak wszyscy zawsze – na

zarobki.

Bardzo dziękuję Pani Natalii za pomoc, poświęcony czas i informacje dla

polskich czytelników.

A panu „reżyserowi” i jego zwolennikom powiem tylko tyle, że nie zauważyłem

tam żadnej politycznej indoktrynacji. Nigdzie nie biegają putinowskie zombie, tylko

normalne, miłe dzieciaczki, a na terenie całego obiektu nie ma nawet portretu

przywódcy!

100

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

LIST DO POLAKÓW

Smoleńsk, Katyń, zsyłki, powstania... nasza wspólna trudna historia. A jak to

widzą Rosjanie? Czy do końca tak, jak przekazują nam media? To list Rosjanina,

swoją drogą wielkiego przyjaciela naszego narodu, ale też rosyjskiego patrioty. Może

warto poznać ich punkt widzenia? List nieopublikowany w kilku polskich dużych

dziennikach, pomimo zapewnień, że tak się stanie. Dlaczego właściwie?

Niewygodny? Oceńmy sami. Pisownię autora zachowuję oryginalną, żadnych

ingerencji w tekst.

Ukazał się w „Gazecie Wrocław”.

Minął ponad rok od katastrofy w Smoleńsku. Z optymistycznych prognoz

poprawy stosunków polsko-rosyjskich powoli nie zostaje ni śladu. Często oglądam

wiadomości telewizyjne, słucham polskich i rosyjskich dziennikarzy, czytam

artykuły na temat Rosji, a także rozmawiam ze zwykłymi Polakami.

Muszę przyznać, że w morzu materiałów informacyjnych rzadko można spotkać

się z obiektywnym przedstawieniem opinii panujących w społeczeństwie rosyjskim.

Popularny dziennikarz Gazety Wyborczej Wacław Radziwinowicz w swoich

artykułach w sposób prymitywny dzieli Rosjan na „dobrych” i „złych” w zależności

od tego, na ile ich poglądy są zgodne z jego własnym zdaniem. Pierwsi to oczywiście

ci, którzy przynosili kwiaty pod polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne po

katastrofie smoleńskiej oraz reprezentanci naszej niezbyt patriotycznie nastawionej

prozachodniej inteligencji. Drudzy to zdaniem Radziwinowicza albo „staliniści”, albo

naiwne ofiary propagandy kremlowskiej.

Wątpię, czy Polacy czytający teksty Pana Radziwinowicza będą w stanie

zorientować się w poglądach rosyjskiego społeczeństwa, ponieważ wspomniany

dziennikarz przeprowadza wywiady tylko z tymi, którzy powiedzą mu to, co chciałby

usłyszeć. Niewątpliwie przyjemnie jest rozmawiać o stosunkach rosyjsko-polskich z

Lilją Szewcową, Ilją Jaszynem, Władimirem Ryżkowem i innymi samozwańczymi

101

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

przedstawicielami „intelektu i sumienia narodu”. Jednak opinie tych ludzi, łagodnie

mówiąc, nie oddają w pełni tego, co sądzi całe społeczeństwo.

Jeżeli oficjalnie akredytowany dziennikarz orientuje się wyłącznie na nich, to

można takie działania porównać do szukania zguby pod latarnią, bo tam jest widno.

Moim zdaniem, taki uproszczony obraz nastrojów panujących wśród Rosjan jest

szkodliwy dla autentycznego rozwoju stosunków polsko-rosyjskich. Dezorientuje on

polskie społeczeństwo, a także w pewnym stopniu elity polityczne.

Dlatego postaram się w imieniu „złych Rosjan”odnieść się do polskich pretensji

i oczekiwań.

Poglądy Polaków na temat Rosjan często są obciążone różnymi mitami. Na

przykład o tym, że Rosjanie nie chcą przeprosić za Katyń, ponieważ rzekomo nie

wiedzą, kto jest winien rozstrzelania polskich oficerów w 1940 roku i nadal tkwią w

przekonaniu, że Polaków rozstrzelali hitlerowcy. A oficjalnie władze miałyby

tolerować taką sytuację. Początkowo ten mit był rozdmuchiwany w polskiej prasie,

potem przeniknął do rosyjskich wydawnictw prozachodnich, w końcu również do

naszych mediów prorządowych.

Otóż to nie jest prawda. Rosjanie o wszystkim wiedzą. Na przykład ja osobiście

pamiętam, jak Gorbaczow i Jaruzelski kładli kamień węgielny pod budowę pomnika

w Lesie Katyńskim – pomnika oficerów polskich rozstrzelanych przez NKWD, a nie

przez Niemców. Relacja z tego wydarzenia była emitowana przez centralny kanał

telewizyjny. A wydarzyło się to jeszcze przed rozpadem ZSRR.

Czy to była prywatna inicjatywa Gorbaczowa, jak mogliby przypuszczać polscy

prawicowcy? Nie. To było oficjalne stanowisko Rosji, od którego nie zdystansował

się żaden przywódca naszego państwa, nawet „imperialista” Putin.

Po katastrofie smoleńskiej w pierwszym kanale rosyjskiej telewizji z pompą był

wyświetlany film „Katyń” Andrzeja Wajdy stanowiący rzekomo moment

przełomowy w uznaniu winy przez Rosję. Jeśli się zastanowić, to takich

„przełomowych momentów” można zliczyć z dziesięć – od uznania winy przez

102

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Gorbaczowa, poprzez jelcynowskie przeprosiny itd., itp., po prezentację filmu

Wajdy. Mimo to problem istnieje. Stronie polskiej są potrzebne wciąż nowe i nowe

„przełomowe momenty”, rzekomo po to, by zamknąć wreszcie pewien rozdział w

historii i zacząć budować normalne stosunki z Rosją. A Rosja powinna prosić

Polaków o wybaczenie jak Achilles Zenona z Elei bezskutecznie starający się

dogonić żółwia.

Wróćmy jednak do filmu. Słyszymy, że teraz również „zwyczajni Rosjanie”

wiedzą, kto jest winien tragedii katyńskiej. Proszę wybaczyć, lecz zwyczajni

Rosjanie nie są takimi ignorantami za jakich ich uważają polscy politycy i

dziennikarze. Obywatele Rosji mający porządne radzieckie średnie i wyższe

wykształcenie, zahartowani doświadczeniem trzech pokoleń żyjących w okresie

ZSRR, stanowią większość w naszym kraju. I proszę mi wierzyć, nie tak łatwo

ulegają oni oficjalnej propagandzie.

Ale twórcy mitów nie poddają się. Pojawiają się publikacje o tym, że w Rosji są

historycy jakoby popierani przez władzę, którzy negują zbrodnię katyńską. Spróbuję i

te kwestię wyjaśnić.

To prawda. Są u nas tacy historycy. Ale, po pierwsze, ich poglądy mają oparcie

w braku zaufania naszego społeczeństwa do koniunkturalnej – nie waham się

powiedzieć – zdradzieckiej polityki Gorbaczowa, po drugie, ich zdanie jest wybitnie

prywatne i nie odzwierciedla stanowiska władz, po trzecie, takich historyków jest

naprawdę niewielu (ja osobiście znam tylko jednego – Jurija Muchina), a po czwarte,

ich opinie mają bardzo wąskie grono odbiorców – podejrzewam nawet, że jest ono

mniejsze niż grono stałych słuchaczy „Radia Maryja”.

Zastanówmy się. Czy w Polsce nie ma historyków tego pokroju? Czyż

Wieczorkiewicz nie snuł spekulacji historycznych na temat „Jak Hitler i Rydz-

Śmigły razem przyjmowaliby paradę na Placu Czerwonym?”. Nie wspominam już

niegodziwych publikacji o tym, jak w 1945 roku do Krakowa wdarli się pijani

żołnierze Koniewa. Na marginesie przypomnę, że pomnik marszałka, który uratował

103

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

miasto przed zburzeniem, został zdemontowany i oddany na złom. Na ten temat

strona rosyjska milczy wstydliwie, podłość tę przemilczały także liberalne media

rosyjskie lat 90-tych. Jednak naród rosyjski pamięta.

Z czym tak naprawdę nie mogą się pogodzić Rosjanie? Rosjanie nie godzą się

nie z pretensjami o Katyń, lecz z formułą pojednania, którą Polska próbuje narzucić.

„Proście nas o wybaczenie, my zaś w niczym nie zawiniliśmy, dlatego prosić o

wybaczenie nie będziemy”. O nie, także zawiniliście! Nie możemy się zgodzić na

nieustanne negowanie zarzutów przedstawianych przez naszą stronę. Wydaje się to

niepoważne i niekonsekwentne.

Można w tym miejscu przytoczyć historię śmierci głodowej tysięcy żołnierzy

radzieckich, którzy trafili do polskiej niewoli. Nie podlega dyskusji, że wtargnęli oni

do Waszego kraju jako agresorzy. I jeżeli nawet rosyjskie dane o 80 tys. są

zawyżone, to liczba 12-16 tys. podana przez stronę polską też jest olbrzymia.

Nawiasem mówiąc, porównywalna z katyńską. Czytałem w Waszych

wydawnictwach, że nie była możliwa poprawa trudnych warunków ich egzystencji z

powodu problemów państwowych tworzącej się Polski.

Mimo wszystko ludzie w niewoli nie powinni umierać z głodu. Ponosicie za to

winę. U Was były problemy tworzącego się państwa – u nas reżim totalitarny.

Reżimy totalitarne nie są precedensem w historii świata. Niestety totalitaryzm nie

ominął także Rosji. Ale najbardziej kuriozalne usprawiedliwienie śmierci żołnierzy

radzieckich i jednocześnie wyjaśnienie dlaczego Polska w odróżnieniu od Rosji nie

jest do niczego zobowiązana wobec Rosji przeczytałem niedawno w wywiadzie z

byłym polskim prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim.

Kwaśniewski przekonywał, że w odróżnieniu od śmierci głodowej naszych

żołnierzy, śmierć polskich oficerów była decyzją polityczną, dlatego, jego zdaniem,

Rosja za tę decyzję powinna ponieść odpowiedzialność polityczną. Polska zaś nie

ponosi odpowiedzialności politycznej za śmierć żołnierzy Armii Czerwonej. Jak to?

104

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

Decyzję polityczną w ZSRR podjęły konkretne osoby – Stalin i Beria, którzy od

dawna leżą w grobie, a kto zamorzył głodem naszych żołnierzy? Wychodzi na to, że

polskie społeczeństwo w osobach zaopatrzeniowców, strażników więziennych itp.,

przy cichej akceptacji polskich władz. Moim zdaniem ta sytuacja nie tylko nie

zdejmuje winy z Polski jak twierdzi Kwaśniewski, przeciwnie, jeszcze ją pogłębia.

Jeszcze kilka słów na temat polskiego i rosyjskiego społeczeństwa, dla

porównania. Wielu Waszych „Sybiraków” nie skarżyło się na wrogość ze strony

miejscowej ludności, wręcz przeciwnie, spotykało się z ciepłym przyjęciem i

wyrazami współczucia. I teraz proszę porównać ze stosunkiem Polaków do żołnierzy

Armii Czerwonej.

Poza tym w naszej narodowej mentalności nie ma tradycji stawiania zarzutów i

żądania przeprosin. Jeżeli nawet o nic Was nie oskarżamy, to nie dlatego, że nie

uważamy Was za winnych wobec nas, lecz dlatego, że za wszystkie nasze problemy i

nieszczęścia przywykliśmy winić samych siebie. Obca jest dla nas „moralność

Kalego” a proces historyczny postrzegamy przez pryzmat wyłącznie własnych

osiągnięć i niepowodzeń. Mentalność człowieka rosyjskiego wobec straty doskonale

wyraża cytat z Czechowa: „Umarła moja Staruszka... cóż, popłakałem z miesiąc i

wystarczy. A całe życie lamentować – Staruszka nie jest tego warta” (przekład mój).

Jeśli spojrzeć całościowo na stosunki międzynarodowe, to one właściwie nigdy

nie były idealne. Jest w nich i niegodziwość, i krew. Niestety, w relacjach

międzynarodowych to rzecz normalna, również w naszych czasach określanych

mianem „końca historii”.

Wróćmy jednak do katastrofy smoleńskiej.

O ile wiem,większość Polaków nie uważa Rosjan za winnych tej katastrofy.

Lecz mniejszość nie próżnuje. Urządza głośne akcje z gołosłownymi oskarżeniami, w

sposób dyletancki spekuluje danymi śledztwa. Czasem zachowuje się wręcz

bezceremonialnie, jak w przypadku umieszczenia tablicy na miejscu katastrofy. Była

to inicjatywa części rodzin ofiar. Tekstu tablicy nie tylko nie raczono uzgodnić z

105

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

władzami rosyjskimi, lecz nawet nie przetłumaczono na język rosyjski.

Szarogęszenie się w obcym domu bez pytania gospodarza wydaje się co najmniej

nieprzyzwoite.

Powinni o tym wiedzieć ci, którzy do tej pory snują marzenia o jagiellońskiej

doktrynie świętej misji Polski na „barbarzyńskim Wschodzie”. Dotychczas udało im

się zademonstrować jedynie własne barbarzyństwo i brak zasad. Nasze Ministerstwo

Spraw Zagranicznych dwukrotnie wysyłało pisma z prośbą o uzgodnienie tekstu na

tablicy, lecz strona polska je ignorowała. Prawdopodobnie zakładając, że Rosjanie w

atmosferze polskich podejrzeń nie będą zaostrzać dopiero co „znormalizowanych

stosunków”. Cieszę się, że władzom rosyjskim starczyło odwagi i woli, by

zdemontować wątpliwy napis na monumencie. Pozornie dobre stosunki nie są

potrzebne ani Rosji, ani Polsce. Przechodziliśmy już okres „bratniej przyjaźni” w

czasach PRL.

Władze polskie i rosyjskie wspólnie podjęły decyzję o budowie pomnika na

miejscu katastrofy. Zgoda. Ale powinien to być pomnik niewymierzony przeciwko

Rosji. Nie chciałbym, aby Kaczyński, który szczerze nienawidził Rosji, był w nim

postacią centralną. Nie chcę widzieć pomnika tego człowieka na naszej ziemi.

Pamiętam, jak to on właśnie, kiedy był prezydentem Warszawy, nazwał jeden z

warszawskich placów imieniem Dudajewa – przywódcy bandytów i terrorystów.

Poza tym przemówienie, jakie zamierzał wygłosić na uroczystościach katyńskich,

byłoby kolejnym policzkiem dla Rosjan.

W Polsce ciągle słychać hasła: „Żądamy prawdy o Smoleńsku!”, „rosyjscy

śledczy coś ukrywają”, „Śledztwo powinno mieć charakter międzynarodowy!". Jakiej

prawdy żądają? Domyślam się jakiej – śmierć polskiej delegacji jest wynikiem

zamierzonych działań Rosji. W związku z tym znowu trzeba rozpocząć epopeję

żądań przyznania się, pokajania się i kompensacji.

Moim zdaniem Rosja nie powinna iść na żadne ustępstwa, nie powinna potępiać

samej siebie, by zaspokoić życzenia pieniaczy i głupców. A cóż na to polscy

106

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

pragmatycy Tusk i Komorowski? Pod presją garstki staruszek i fanatyków ustąpili,

nie licząc się z głosującą na nich większością. Również przyłączyli się do chóru

oskarżycieli Rosji, mówiąc, że śledztwo idzie nie tak, że wina leży po stronie

rosyjskiej, choćby dlatego, że chodzi o Rosję, czyli z definicji kraj podejrzany.

Obawiam się, że nie wyjdzie im to na dobre. Dla „moherowych beretów” i tak nie

staną się „swoimi”, a głosy myślących wyborców mogą utracić.

Nie chciałbym, żeby Rosja szła na smyczy swoich odwiecznych wrogów i ciągle

się poniżała, kajała czy usprawiedliwiała. Boję się, że przekonaniom Kaczyńskiego i

jemu podobnych nie pomoże ani przekazanie wraku samolotu i czarnych skrzynek,

ani nawet międzynarodowe dochodzenie – to nie ma znaczenia. Nawet jeśli rezultaty

najbardziej niezależnych ekspertyz udowodnią winę strony polskiej, to te ekspertyzy

zostaną przez nich uznane za herezję, zaś osoby prowadzące śledztwo – za opłacone

przez Moskwę. Nie ma sensu dobijać się do zamkniętych drzwi.

I wreszcie parę słów o Rosji i krótkie podsumowanie.

Stanowisko Rosji również mi się nie podoba. Przyjmuje ona pasywną z

założenia pozycję obronną. A bierna obrona wcześniej czy później zostaje

przełamana – taka jest zasada.

Chciałbym tylko jednego. By Polacy zrozumieli, że pojednanie na ich

warunkach może skutkować tylko pogorszeniem stosunków polsko-rosyjskich.

Władze rosyjskie w osobie jakiegoś rosyjskiego Quislinga mogą przyjąć formułę

Kaczyńskiego: „uznanie winy-przeprosiny-kompensacje” – podobne przykłady

zdrady narodowej w Rosji nie należą do rzadkości. Wątpliwe, czy taka formuła

pojednania, nie mająca oparcia w społeczeństwie rosyjskim, okaże się trwała i

faktycznie przyniesie korzyści naszym krajom.

Z wyrazami szacunku dla polskich czytelników

Aleksander Czewieriew.

107

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

NA PROWINCJI

Rosyjska prowincja nie jest wcale tak zacofana, jak nam się wydaje, ale

faktycznie jest inaczej, jeśli porównać styl i poziom życia Moskwy czy innych

dużych miast do wsi. Chociaż i tak wiele już zmieniło się na lepsze. Urzeka siła

tamtejszej przyrody. Potężna tajga, po wyjściu z której dziwisz się, jakie europejskie

drzewa są małe! Nawet w Moskwie to widać. W parkach można obserwować, jaka

potężna musiała być tu puszcza, zanim zalano wszystko betonem. Drzewa, krzewy,

pagórki, strumyczki. Mieszkałem w bloku na szóstym piętrze, a drzewa pomiędzy

budynkami wznosiły się o wiele, wiele wyżej! Na takim zwykłym, dawnym

blokowisku. A Moskwiczanie chętnie i często wyjeżdżają za miasto. Normalną

sprawą jest przejechanie czterystu kilometrów na grzyby. Nikogo to nie dziwi. Inni

znowu, to już myśliwi, i te 600 kilometrów (przynajmniej) na wschód przemykają,

żeby zapolować. Tam w bardzo eleganckich ośrodkach, bazach myśliwskich można

również doskonale wypocząć, przygotowana jest świetnie cała infrastruktura. Bardzo

chętnie bywa tam towarzystwo z całego świata, najmniej jest Polaków. Nie wynika to

tylko z obaw przed odwiedzeniem Rosji, ale również z braku możliwości

finansowych. Szkoda, bo naprawdę warto!

Mojego przyjaciela, zapalonego motocyklistę, zaproszono kiedyś na zlot

motocyklowy w Kazaniu. Skorzystałem więc z okazji i zabrałem się z nim. Stolica

Tatarstanu od dawna mnie ciekawiła, ze względu na swą historię i bardzo piękne

ponoć położenie geograficzne. Potężny Samarski Zbiornik Wodny przy ujściu rzeki

Kazanki do Wołgi. Wielki ośrodek przemysłowy, uniwersytet i wspaniałe zabytki.

Wielokulturowość. Tu znajduje się słynna cudowna ikona Matki Boskiej Kazańskiej,

jak i wspaniałe meczety.

Miasto mnie poraziło swym ogromem. Ponad milion mieszkańców, potężne

zakłady przemysłowe, szerokie ulice, ogromne place, wspaniały park wodny, nie

108

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

wygląda to na rosyjskie zacofanie stepowe, tak głęboko tkwiące w głowach Polaków.

Zabytki robią wrażenie. Kreml całkowicie odrestaurowany. Wspaniały meczet

Mardzani, Sobory Pietropławowski i Błagowieszczeński, Cerkiew Pałacowa, Pałac

Gubernatora czy budynek uniwersytetu.

W 2005 roku oddano do użytku największy meczet w Rosji Kul Szarif i

uruchomiono metro.

Tych, którym zdaje się, że miejscowi motocykliści poruszają się na Iżach,

Mińskach czy Dnieprach, muszę rozczarować. Powitały nas takie maszyny, na jakie

wielu rodzimych fanów jednośladów raczej nigdy w życiu nie będzie stać.

Odbyliśmy wspaniałe „pokatuszki” po kazańskich arteriach, na każdym prawie

motorze sympatyczka na tylnym siedzeniu, bardzo często w bikini. O nich w

następnym artykule.

Trochę o fankach motocykli i motocyklistów Kazaniu.

Po przejażdżkach zasiadamy przy piwku i jedna ładna 24-letnia pasażerka

motocykla opowiada mi, jak to jest z tymi rycerzami szos. Używa ksywy

Klubicznaja. Wiem, że na tylnym miejscu siedzi się trochę niebezpiecznie, ale ona

już się przyzwyczaiła. To ich styl życia albo...? Oceńcie sami. Staram się dokładnie

przetłumaczyć jej słowa.

Pasażerka siedzi równo i prosto za plecami kierowcy. Jeśli kierowca przechyla

się w bok, pasażerka robi dokładnie to samo. Pomiędzy tyłkiem kierowcy a

podbrzuszem pasażerki powinna pozostawać niewielka wolna przestrzeń (na

początku) – dlatego że przy hamowaniu pasażerka gwałtownie przesuwa się do

przodu i jeśli tej wolnej przestrzeni nie będzie, to po kontakcie z bakiem u kierowcy

zmieni się głos.

Jedna ręka pasażerki obejmuje kierowcę w okolicach brzucha, drugą trzyma się

za oparcie. Jeśli oparcia nie ma, to też za brzuch. Nie za mocno ściskać, żeby nie

109

Miłosz Skrzyński: Okiem eko przewodnika: Rosja i Ukraina RW2010

przyduszać kierowcy.

Oparcia należy trzymać się mocno i prawidłowo, tak żeby nie połamać

przypadkiem palców.

Podczas jazdy pasażerka patrzy na drogę jednym okiem i z jednej strony. I

uważa, żeby nie stukać swoim kaskiem o kask kierowcy. A drogę też powinna

obserwować, żeby mocniej się trzymać przy przejeździe po dziurach.

Przy przechylaniu się motocykla należy:

– pasażerka pochyla się w tę stronę, co motocykl

– pasażerka patrzy w tę stronę, z której słychać warkot silnika

– ziemia będzie przybliżać się do głowy pasażerki. Krzyczeć nie trzeba! Żeby

nie straszyć bardziej kierowcy, i tak się boi.

Jeśli ona nie pochyli się lub nie obróci głowy – BACH.

Jeśli wystraszy kierowcę – BACH.

Kolana pasażerki ściskają kierowcę delikatnie.

Wiercić się i wyginać w różne strony nie wolno!

Kiwać się w przód i w tył też nie wolno! Każde kiwnięcie wpływa na tor jazdy

motocykla, utrata równowagi – BACH.

Denerwować też nie wolno!

Jeśli pasażerka kończy (a bywa tak), to powinna wyprostować plecy, podbrzusze

przycisnąć mocno do siedzenia. Nogami można ścisnąć kierowcę. Najważniejsze to

nie kręcić się, dlatego że denerwować nie można. A kręcić się to denerwować

kierowcę. A tego nie wolno, bo wtedy – BACH!!!

I najważniejsze!!! Każda pasażerka powinna znać reguły. Wsiadła – dała.

Dlatego kończyć na motocyklu wcale nie trzeba. Można kończyć z motocyklistą.

Do tego trzeba pamiętać:

– jeździć tylko z płcią przeciwną

– wsiadła – dała.

110